Aanvaring SPD met vakbeweging; IG Metall is woedend op fractie die "hysterie van conservatieve ondernemers en politici bijvalt'

BONN, 28 JAN. Door aanhoudende verdeeldheid in de SPD-top staat Duitslands grootste oppositiepartij voor een gevoelige nederlaag op belastinggebied en een ernstige aanvaring met de vakbeweging.

Na maandenlange strijd met de regeringscoalitie moet zij nu toch, mede wegens die interne verdeeldheid, dadelijk instemmen met een BTW-verhoging van 14 naar 15 procent per 1 januari 1993. De vakbeweging is kwaad op Hans-Ulrich Klose, SPD-fractieleider in de Bondsdag, die “voor eigen rekening” openlijk heeft gepleit voor meer flexibilisering van werk en intensiever gebruik van het Duitse machinepark, óók via ploegendiensten 's nachts en op zaterdag. Volgens Klose kunnen Duitse werknemers op die manier, “door prestatie”, een compensatie bieden voor de hoge loon- en produktiekosten die de Duitse export-industrie bemoeilijken.

Minister Theo Waigel (CSU, financiën) gaat met zijn belastingvoorstellen alsnog aan het langste eind trekken nu door de SPD geleide regeringen in de deelstaten Brandenburg (ex-DDR) en Nedersaksen zijn “omgegegaan”. Waigel verwacht een voor hem gunstige beslissing al volgende maand in de Bondsraad, waar de SPD-meerderheid hem totnutoe de voet dwars had gezet. De sociaal-democraten zijn in de oppositie in de Bondsdag, maar regeren in negen van de zestien Duitse deelstaten en hebben dus een meerderheid in de Bondsraad, die wordt samengesteld volgens de politieke krachtsverhoudingen in de Länder.

Waigels belastingpakket, dat vorige herfst in de Bondsdag al is aanvaard door de coalitiemeerderheid daar, stuitte op grote bezwaren van de SPD omdat hij naast de BTW-verhoging ook het afschaffen van (lokaal en regionaal geheven) belastingen voor bedrijven voorstelt. De SPD en haar onderhandelaar in de Bondsraad, Oskar Lafontaine, premier van Saarland, achtten totnutoe een gelijktijdige belastingverhoging voor de burgers én een fiscale verlichting voor bedrijven (als onderdeel van Waigels meerjarige belastinghervorming) onaanvaardbaar.

Ook de Bundesbank, zo argumenteerde Lafontaine, heeft gewaarschuwd voor de inflatoire risico's van BTW-verhoging en de mogelijke effecten daarvan op de wegens hun hoogte (10,5 procent) nu al omstreden looneisen van de vakbeweging. Het zou ook psychologisch onjuist zijn om al zo vroeg te beslissen over een BTW-verhoging voor 1993. Als Waigel geld nodig heeft kan hij beter meer bezuinigen en/of de tijdelijke extra belastingen op benzine, tabak, alcohol en verzekeringen, de zogenoemde “solidariteitsheffing”, na 1 juli voortzetten, meent Lafontaine. Dat laatste heeft Waigel mordicus geweigerd.

Volgens de minister moet de alleen in Duitsland bestaande Gewerbekapitalsteuer (op kapitaal en winst, vooral voor middelgrote regionale bedrijven) verdwenen zijn wanneer eind dit jaar de vrije EG-binnenmarkt ontstaat. Bovendien, verzekert hij steeds, is een BTW-verhoging onontkoombaar omdat zij samenhangt met een EG-afspraak van vorig jaar om de BTW in '93 te harmoniseren op een minimum van 15 procent. Waigel had twee weken geleden verklaard dat de SPD nog wel van standpunt zou veranderen. Namelijk na 5 april, wanneer de verkiezingen in de deelstaten Baden-Württemberg (CDU-regering) en Sleeswijk-Holstein (waar SPD-voorzitter en kandelierskandidaat Björn Engholm regeert) achter de rug zijn.

Maar het afwijzende meerderheidsfront van de SPD in de Bondsraad is al eerder aan het afbrokkelen geraakt. Daarmee heeft mede te maken dat de deelstaten een deel (27 procent) van de totale BTW-opbrengst als eigen middelen ontvangen. Midden vorige week kondigde Brandenburgs minister van financiën, Klaus-Dieter Kühbacher, aan dat hij op bepaalde voorwaarden wil instemmen met BTW-verhoging. Afgelopen weekeinde kwamen net zulke geluiden van Nedersaksens premier Gerhard Schröder (SPD), die een regionale coalitie met de Groenen leidt.

Schröder wil alsnog akkoord gaan met Waigels pakket als de kinderbijslag voor het eerste kind tot 100 mark per maand wordt verdubbeld, het aandeel van de deelstaten in de BTW-opbrengst wordt vergroot en regionale bedrijven beloven dat zij meer zullen investeren, met name om hun produktie milieuvriendelijker te maken, zei hij. Begin vorige week nog had partijvoorzitter Björn Engholm, toen hij bekendmaakte dat hij wel wil kandideren voor het kanselierschap in 1994, verklaard dat de SPD onverkort tegen Waigels belastingpakket bleef. Zijn partijbestuur herhaalde deze opvatting gisteravond na een lang intern debat. Vandaag zou een zogenoemde partijraad (bestuur in uitgebreide samenstelling) de kwestie opnieuw bespreken.

Nu de SPD-verdeeldheid echter al gebleken is, weet Waigel - die Schröders voorwaarden afwijst - zich in de Bondsraad praktisch zeker van een meerderheid. Lafontaine ziet dat kennelijk net zo. Hij heeft inmiddels erkend dat er “een nieuwe situatie” is ontstaan, zij het dat hij daarvoor ook verwees naar een recent voorstel van de Europese Commissie dat, als bindende richtlijn, 15 procent vastlegt als minimum voor de afgesproken BTW-harmonisatie.

In een interview met de Süddeutsche Zeitung leverde fractievoorzitter Klose gisteren indirecte kritiek op Lafontaine cum suis. De BTW-kwestie geeft “als testcase” een antwoord op de vraag met welke middelen de SPD in 1994 aan de macht in Bonn kan komen. Als men partijgenoten in de deelstaten in de problemen brengt door een BTW-verhoging af te wijzen, “moet men liever een strategie ontwikkelen die daarmee rekening houdt”, vindt hij.

Volgens Klose moet, als Duitsland wegens zijn hoge loonkostenniveau op de exportmarkt alleen kansen heeft door kwaliteit en prestaties, worden gepraat over een betere bezetting van het machinepark door meer flexibele werktijden, ook 's nachts en op zaterdag. Juist de SPD moet daarover met werkgevers en werknemers kunnen praten “want als de CDU dat doet wordt zij er direct van verdacht dat zij er alleen op uit is om het wat makkelijker te maken voor de Duitse bedrijven”, zegt hij.

Klose is wegens deze uitspraken gisteravond gekritiseerd in het SPD-bestuur. De Duitse vakbeweging immers streeft er juist al jaren naar, en met succes, om nachtelijk- en weekeindwerk te beperken. De overkoepelende vakorganisatie DGB, en de IG Metall, de grootste Europese bond, hebben dan ook per omgaande woedend op Klose's suggesties gereageerd. Klaus Zwickel, vice-voorzitter van de IG Metall, noemde het “meer dan vreemd” dat de fractieleider van de SPD “de hysterische waarschuwingen van conservatieve politici en ondernemers” over de hoge Duitse produktiekosten bijvalt terwijl de vakbeweging onderhandelt over nieuwe CAO's en zelfs stakingen voorbereidt.