Voorlichting

Het schilderij "De berouwvolle Judas brengt de zilverlingen terug' (op de tentoonstelling in de Lakenhal in Leiden) van 1629 verenigt verschillende momenten uit het verhaal. Het gaat niet om Math. 27 : 2 zoals J. Nieuwstraten (NRC Handelsblad, 11 januari) met de schijnbare nauwkeurigheid van een schoolmeester vermeldt, maar om Math. 27 : 3-6, beginnend met "Toen kreeg Judas, die Hem verraden had, berouw...'

Rembrandt houdt zich niet geheel aan de volgorde van dit tekstfragment. Hij verbeeldt de berouwvolle Judas en de afwijzende reacties van de overpriesters en de oudsten: "Wat gaat ons dit aan?' De zilverlingen liggen al op de grond, hoewel Judas die pas even later in de tempel werpt. Rechts op de achtergrond de zich verwijderende Judas.

Nieuwstratens kritiek op het bijschrift bij "Job op de Mestvaalt' door Lievens komt mij onjuist voor. Hij toont veeleer de exemplarische berusting en overgave in de houding van de grijsaard. Als contrast daartegen zet hij diens opstandige vrouw. De niet ziende, vuurblazende kop rechtsboven en de kop met de leeuwezweming erachter, die in het bijbelfragment dat Nieuwstraten aanhaalt niet genoemd wordt, duiden ook eerder op geweld en kwaad in het algemeen dan op een specifiek moment, zoals Nieuwstraten suggereert.

Tot slot het mysterieuze schilderij "De Waarzegster'.

Zigeunerin of profetes? De waarzegster waar de donkerharige jonge vrouw zo aandachtelijk naar luistert, de blik gericht op de hand met de munt, wordt overvleugeld door de in licht badende jonge vrouw, zonder zichtbare lichtbron. Wellicht wordt hier door donker en licht het verschil verbeeld tussen de door de mens te voorspellen en de profetische waarheid. Is deze interpretatie juist dan heeft Nieuwstratens kritiek tenslotte toch nog geleid tot meer dan alleen de vreugde een ander op een fout te betrappen.