Smaad-performance

In de rij grote Amerikaanse kunstenaars die perfect het moderne levensgevoel uitbeelden heeft zich na Andy Warhol en Jeff Koons de restaurateur Daniel Goldreyer aangediend.

Ik berichtte al eerder dat zijn versie van Barnett Newmans Who's Afraid of Red, Yellow and Blue III, herdoopt tot Take the money and run I, naar mijn mening het origineel overtrof, en nu laat Goldreyer zien dat hij ook als performer tot de wereldtop hoort.

Zijn werk zaait verwarring. Een functionaris van het Gemeentemuseum in Den Haag klaagde eerder dat een doek van Mondriaan na een restauratiebehandeling van Goldreyer terugkwam gelijk het blad van een formicatafeltje, gladgerold met synthetische muurverf. Maar is dit niet symbolisch voor de teloorgang van de menselijke existentie an sich? Bedoelt Goldreyer niet te zeggen dat het uiteindelijk om das Fressen (het tafeltje!) gaat en dat die Moral (Mondriaan!) gedoemd is te verdwijnen? Bespeuren we hier niet het maatschappijkritisch kunstenaarsoog à la Bertold Brecht?

Ook bij Newmans doek is Goldreyer geraffineerd te werk gegaan. De fijne penseelstreekjes van de oorspronkelijke schilder verdwenen onder Goldreyers roller als mieren onder een olifantspoot, en dusdoende ontpopte Goldreyer zich als een kunstenaar van Joseph Beuys-achtige afmetingen: de sterkste overleeft, de natuur regeert meedogenloos.

Met zijn recente actie sluit Goldreyer aan bij de allernieuwste trend in de moderne beeldende kunst: het kunstwerk als centrum van een breder gebeuren, een soort totaal-performance waarin de kunstenaar met een "brede streek' als een filosoof de wereld schetst.

De letterlijke "brede streek' van Goldreyer is bekend: hij gebruikt, zoekend naar een confrontatie tussen het oorspronkelijke meesterwerk en de hulpmiddelen van de moderne consumptiemaatschappij, graag een brede verfroller. Afgelopen zaterdag werd bekend dat Goldreyers "brede streek' ook figuurlijk begrepen moet worden. Gerijpt performer die hij is, eist hij ruim honderd miljoen dollar wegens smaad.

Zoals Jeff Koons in de foto's van zijn copulaties met een Italiaans pornosterretje in feite de verloederde wereld van de communicatie aan de kaak stelt - wat natuurlijk verkeerd begrepen wordt, alsof Koons alleen maar een goedkope grappenmaker is - zo gebruikt Goldreyer de term smaad omdat hij vindt dat de moderne wereld liefdeloos is geworden door de blinde jacht op gewin en roem. Alles wat kostbaar is, alles waarvoor de kunstenaar heeft geleden, verdwijnt onder Goldreyers werk, en hiermee openbaart hij terwijl hij verhult! Het gaat Goldreyer niet om zoiets kleinburgerlijks als zijn goede naam, nee, hij gebruikt het woord smaad omdat hij zich betrokken voelt bij de vernietiging van de "streek', zoals zijn werk aantoont.

Goldreyers nieuwe actie heet Take the money and run II. Het betreft een verrassende smaad-performance. Van het Stedelijk Museum eist hij 25 miljoen dollar, van de Telegraaf 10 miljoen. Van Time en The Wall Street Journal elk 15 miljoen, van de Amerikaanse Suzanne Schnitzer slechts 5 en van de Amsterdammer Van de Wetering 25.

Goldreyer voelt zich aangetrokken tot getallen, zoals het grillige bedrag van zijn eerste rekening aan het Stedelijk verraadt. Deze keer wordt zijn fascinatie gevoed door 5, 10, 15 en 25. Ze doen denken aan de nominale waarden van bankbiljetten. Het laagste bedrag bestaat als dollarbiljet, het hoogste als guldenbiljet. In beide valuta is er een briefje van tien. Over blijft het mysterie 15, maar dat ontvouwt zich als we het kabbalistisch benaderen. Als we 1 en 5 optellen komen we op 6. Welk nummer had dat doek van Newman ook al weer? III! Laten we dit cijfer eens met onze 6 verbinden. Driemaal een zes: 666, ofwel: het getal van de duivel!

In zijn werk waarschuwt Goldreyer voor onmenselijkheid en gebrek aan moraal en hij symboliseert dit in het subtiele getallenspel van de smaad-performance. En zoals zijn titel van "restaurateur' aangeeft, is hij wanhopig op zoek naar herwaardering.

Het gerucht wil dat het Vaticaan Goldreyer al enige tijd geleden heeft benaderd om de Sixtijnse Kapel een beurt te geven.