Open dag "hotel De Houten Pollepel' groot succes

UTRECHT, 27 JAN. Het is slikken voor de griffier van de Utrechtse rechtbank. Tien dagen geleden sloeg hij iemand in een café een gebroken neus. Het slachtoffer had kort daarvoor de vriendin van de griffier lastiggevallen. Na “een biertje of tien” werd het hem te veel - met de strafbare feiten als gevolg. Nu moet hij zich verantwoorden in een snelrechtprocedure. Een paar honderd belangstellenden in de zaal volgen zijn zaak. Een jongetje van twaalf jaar leunt tegen de stoel van de officier van justitie.

Op drieëndertig plaatsen in het land waren zaterdag de rechtbanken voor het publiek opengesteld in het kader van de afsluiting van de Week van het Recht, die werd gehouden naar aanleiding van de invoering van het Nieuw Burgerlijk Wetboek.

Bij de Utrechtse rechtbank liep het zaterdag storm. De portier, die iedere bezoeker turft, telt 1.700 belangstellenden. Wat vooral opvalt is de gezelligheid in het gebouw waar dagelijks wordt beschikt over korte of lange vrijheidsstraffen, de toewijzing van kinderen en eisen in kort geding. Buiten speelt een draaiorgel een vrolijk deuntje. Binnen verdringen bezoekers zich voor de kraampjes met informatie over allerlei juridische kwesties. In de hal staat een vreemde balkenconstructie, voorzien van een bordje: “Houten pijnbank voorzien van pennen, waarop men werd geradbraakt”. Tegenover het martelwerktuig, tijdelijk uitgeleend door het Centraal Museum, worden koeken en chocoladerepen verkocht.

Echte rechters, echte officieren van justitie en dito advocaten spelen de rechtsgang na. Alleen de verdachten zijn niet echt. De griffier speelt de rol van de gefingeerde verdachte Marco de Groot, medewerker van een kartonfabriek, die betrokken was bij een uit de hand gelopen caféruzie. Gebrek aan inlevingsvermogen valt de griffier zeker niet te verwijten. Gekleed in een blauw joggingpak en sportschoenen en met goudkleurige zegelringen om de vingers volgt hij kauwgum kauwend de tenlastelegging. Motief voor zijn agressief gedrag: “Het was zo'n rare gozer.” De advocaat, mr. Burgers, verdedigt de verdachte: “Dat vrouwen niet horen te worden lastiggevallen heb ik geleerd op kantoor.” In de zaal klinkt een zacht spottend gelach.

De eis van de officier van justitie is een gevangenisstraf van drie maanden onvoorwaardelijk. Politierechter R. Meertens veroordeelt hem tot acht weken, met aftrek van voorarrest. De zaal bromt instemmend en een klaterend applaus valt de rechter, advocaat, officier van jusititie en verdachte ten deel. De griffier wordt door de parketpolitie weggevoerd. Een poging zijn "vriendin' een zoen te geven loopt op niets uit, hij krijgt een duw van de diender, W. van Keeken.

“Het was nog de bedoeling hem tegen de grond te leggen en hem geboeid af te voeren”, zegt Van Keeken na afloop lachend, “maar dat kun je niet maken met al die kinderen in de zaal.” Hij is verrast door de enorme belangstelling. Met name het cellencomplex onder de rechtbank leidde volgens hem tot verbazing. “Mensen hebben het idee dat het hier hotel De Houten Pollepel is”, zegt Van Keeken, hiermee doelend op het verleden waarin gedetineerden slechts een houten lepel als eetgerei kregen. “Vandaag komt het publiek er achter dat het weinig hotel en veel pollepel is.”

In een gang met cellen duwt een moeder haar dochtertje één van de hokjes in. “Ga er nu maar in, dan kun je dat aan iedereen vertellen.” Het meisje neemt voorzichtig plaats op de houten bank van het verblijf. F. Formanoy (70) uit Utrecht vertelt dat hij al jaren op een steenworp afstand van het gerechtsgebouw woont, maar dat de huiver om er naar binnen te gaan aanwezig bleef. “Ik ben wel anders tegen vergrijpen aan gaan kijken. Het heeft een menselijker en democratischer gezicht gekregen. Als men er vroeger achter kwam dat je een dief was lag je er uit. Nu telt veel meer de vraag hoe iemand tot zijn daden kwam.”

Het is vier uur wanneer de laatste bezoekers met zachte drang de deur uit worden gewerkt. Medewerkers van het Centraal Museum verwijderen haastig de martelwerktuigen. De echte verdachten die maandag worden voorgeleid mochten eens een verkeerde indruk krijgen.