Noordzee, oogheelkunde, heelal en seks in 50 minuten

Jeremy Bernstein, wetenschapscorrespondent van de New Yorker, heeft in de jaren zeventig eens drie "wetten' geformuleerd met betrekking tot het populariseren van wetenschap op de televisie. De eerste daarvan luidde: “Probeer de zaken niet visueler te maken dan ze in werkelijkheid zijn”.

Noorderlicht, het maandelijkse wetenschapsmagazine van de VPRO, waarvan gisteren de derde aflevering werd uitgezonden, zondigt niet tegen deze regel. Het laat geïnterviewde onderzoekers ruime tijd achtereen hun verhaal vertellen en besprenkelt niet elk woord met een waterval van beelden.

Toch schuilt de kracht van Noorderlicht juist in de filmische aanpak. De zaken worden dan wel niet visueler voorgesteld dan ze zijn, maar wel zo visueel als mogelijk. Zo doceerde de Leidse kosmoloog Vincent Icke gisteren over de geklonterde macrostruktuur van het universum aan de hand van het beroemde boekje van Kees Boeke, waarin de wereld van het kleine en het grote in stappen van tien met elkaar worden verbonden. Een effectieve greep.

De Britse geoloog Keith H. James vertelde zijn verhaal over schuivende continenten en de oorsprong van de Noordzee aan het strand; op de vraag hoe hard onze plaat naar het noorden opschuift, schreef hij met een stokje het benodigde rekensommetje uit in het zand. De uitkomst (2 centimeter per jaar) kreeg door die speelse aanpak zowaar een dramatisch karakter.

Helaas werd niet duidelijk waarom nu juist deze James over platentektoniek mocht vertellen. Alles wat hij uitlegde is al zeker 20 jaar bekend. En bij Icke was een bezwaar dat diens eigen bijdrage aan het onderzoek in het geheel niet werd aangesneden.

De laatste twee onderwerpen waren in dit opzicht afgeronder. De Groningse oogheelkundige Jan Worst deed in een aardig portret zijn verhaal over simpele alternatieven voor dure medische technologie, en de Amsterdamse seksuologe Ellen Laan liet zien hoe zij onder meer door metingen met een fotocel in een tampon onderzoek doet naar seksuele opwinding bij vrouwen.

Helaas is de presentatie van VPRO's wetenschapsprogramma sinds de aflevering van gisteren gruwelijk. De makers hebben gemeend om een van de redacteuren, Kees de Groot van Embden, de onderwerpen op studentikoze wijze (“Goedenavond, vrienden van de wetenschap”, etc.) te moeten laten aankondigen. Daar moet vanaf aflevering 4 maar meteen weer mee worden gestopt. Maar afgezien van deze meligheid is Noorderlicht zonder twijfel het aantrekkelijkste wetenschapsprogramma van eigen bodem.