Berman trekt helaas alle registers open

Concert: Lazar Berman, piano. In de serie Meesterpianisten. Programma: Bach/Busoni, Chaconne uit de Partitain d voor vioolsolo. Prokofiev, zeven delen uit het ballet Romeo en Julia. Chopin, zes Polonaises. Gehoord: 26-1 Grote Zaal Concertegbouw Amsterdam.

Tot voor kort was de naam Lazar Berman voornamelijk door zijn plaatopnamen met Liszt, Rachmaninov en Tsjaikovsky een begrip bij de liefhebbers van de romantische pianomuziek. De 62-jarige Russische maestro werd jarenlang door de autoriteiten belemmerd in zijn bewegingsvrijheid en mocht niet in het Westen optreden. Met de desintegratie van zijn vaderland heeft ook hij, evenals vele anderen, de benen genomen en woont nu in Italië.

Misschien komt het door deze ingrijpende verandering in zijn bestaan dat gisteravond in de Grote Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw een totaal andere Berman optrad dan een jaar geleden: toén een verfijnde virtuoos die een liefdevol contact onderhield met zijn instrument, nú een zwaarmoedige man die aanviel op de toetsen alsof hij de vleugel wilde ombouwen tot een orgel. Berman leek geheel in de greep te zijn van een loodzware forte-klank, aangelengd met overdadig gebruik van het rechter pedaal. Bij de schaarse momenten dat hij werkelijk zacht speelde bleek zijn drang naar expansie zo sterk dat al gauw alle registers weer werden opengetrokken.

Deze klank was nog het meest op zijn plaats bij Bachs Chaconne in de transcriptie van Busoni, waarin de kosmische uitwerking van Bachs muziek door de bewerker vet is onderstreept met een royale uitbreiding van het aantal noten. Bij Prokofjevs pianoversie van zijn ballet Romeo en Julia miste men contrastwerking, scherpte en ironie, terwijl bij de zes Polonaises van Chopin zelfs een lichte ademnood optrad, veroorzaakt door het voortdurend anticiperen waardoor episodes zonder adempauze in elkaar overgingen.

In een interview met een medewerker van het tijdschrift Entr'Acte sprak Berman onlangs zijn bezorgdheid uit over het gevaar dat door de politieke veranderingen de Russische pianotraditie gaat verdwijnen. Het is te hopen dat Lazar Berman de cultuurshock teboven komt en dat hij de Russische lyriek en verfijning waarmee hij vorig jaar zijn publiek betoverde, weer terugvindt.