Enkele van de 875.000 brieven aan Michail Gorbatsjov

Beste Meneer Gorbatsjov, Ned. 1, 22.24-23.13u.

Michail Gorbatsjov kreeg tussen 1985 en 1991 875.000 brieven, niet van staatshoofden en regeringsleiders, maar van gewone burgers uit binnen- en buitenland. Ze schreven hem naar aanleiding van actuele gebeurtenissen met vermaningen, oproepen, kritiek en lof, met klachten, met verzoeken en met advies.

Regisseur Mike Grisby maakte op basis van een bundeling van die brieven door de Engelse schrijver Lloyd Fishel de documentaire Beste Meneer Gorbatsjov en zocht een aantal van de briefschrijvers op. Frank Spillman uit de Amerikaanse staat New Mexico bijvoorbeeld, een Vietnam-veteraan die, getekend door de vernederingen die hij en zijn collega's na hun terugkeer na de verloren oorlog in hun eigen omgeving ondergingen. De secretaris-generaal in Moskou naar aanleiding van de terugtrekking van de Sovjet-troepen uit Afghanistan adviseert wat menselijker met zijn veteranen om te springen - een advies dat in Moskou duidelijk niet ter harte is genomen. De Indiase, die ter gelegenheid van Wereldvrouwendag het lot van de vrouw aan de orde stelt; de Ierse die uit de ontmoeting van Gorbatsjov met de paus het lot van alle gelovigen in de Sovjet-Unie en en passant dat van de hongerende Ethiopiërs aan de orde stelt. De Oostduitse communist die vindt dat zijn regime - dat van Honecker - de zaak van het ware marxisme-leninisme te schande heeft gemaakt en zich bitter beklaagt over het ellenbogenkarakter van de Oostduitse samenleving. De moeder uit Pennsylvania, die de paar dollar die ze voor de kerstviering opzij heeft gelegd naar Gorbatsjov stuurt als ze de beelden van het door een aardbeving getroffen Armenië ziet; en de generaal buiten dienst die Gorbatsjov eerst schrijft dat hij op moet houden met zijn ondergrondse kernproeven, om hem, als die proeven inderdaad worden gestaakt, te verzoeken ze weer te hervatten omdat de Amerikaanse regering haar proeven niet eveneens staakt. Zelfs de voorzitter van de World Pumpkin Association komt even aan bod: hij feliciteert Gorbatsjov met een ontmoeting met Reagan en besluit zijn brief met een welgemeend Pumpkins for Peace! Een Ier vraagt zich af of Gorbatsjov zich wel werkelijk zorgen maakt over de ondervoeding in de wereld en roept de president op hem daar persoonlijk over te schrijven en weer een andere briefschrijver wil graag weten wat Gorbatsjov met zijn vrije dagen doet.

Het resultaat van Grisby's inspanningen is een beetje een allegaartje: er komen heel wat mensen aan bod die slechts met elkaar gemeen hebben dat ze Gorbatsjov een brief hebben geschreven, naar aanleiding van een nieuwsfeit - Afghanistan, Tsjernobyl, een top, een reis. Wat Grisby met de documentaire precies wil aantonen, blijft onduidelijk. De in beeld gebrachte briefschrijvers hebben elk hun eigen verhaal, hun eigen zorgen en hun eigen motief voor hun brief, de meesten komen daarbij authentiek en eerlijk over, maar een rode draad ontbreekt in het programma en het maakt als gevolg daarvan een beetje de indruk van los zand aan elkaar te hangen.