Een goed maar geen zoet huwelijk; Martha Coolidge over haar film Rambling Rose

Het Filmfestival Rotterdam biedt dit jaar het beste wat vorig jaar op de internationale festivals aan films is vertoond. Op deze en de volgende pagina gesprekken met de regisseurs Martha Coolidge, Hal Hartley en Lydia Bobrova, van wie komende week werk te zien is.

Martha Coolidge verfilmde een script dat al twaalf jaar in Hollywood circuleerde maar waar niemand aan durfde te beginnen. Rambling Rose is het verhaal van de jonge, onweerstaanbare Rose die als dienstmeisje de nodige beroering in een gezin teweegbrengt. “Je ziet een dreiging van Rose's aanwezigheid en je ziet hoe ze dat oplossen.”

Rambling Rose van Martha Coolidge is te zien op het Filmfestival Rotterdam, zaterdag 1 februari in Thalia, 20.15u en 22.15u.

Martha Coolidge (45) heeft, zoals wel meer Amerikanen, grote bewondering voor Europa. Filmmakers worden er bijvoorbeeld minder aan banden gelegd dan in Hollywood. Daarom was ze stomverbaasd, toen haar film Rambling Rose in Engeland gecensureerd bleek te zijn bij de première: er waren twintig seconden geknipt uit de bedscène tussen Rose en het jongetje Buddy. Als motivatie werd gegeven dat het in Engeland voor kinderen onder de zestien verboden was in seksueel getinte voorstellingen op te treden. De acteur Lukas Haas was veertien. Eerst was ze woedend, maar nu kan ze het wel begrijpen: “Engeland heeft zo'n repressieve cultuur, als het over seks gaat. Het is nog erger dan in Amerika. En dan krijg je al die verordeningen en wetten, die het nog veel erger maken.”

Rambling Rose werd in Amerika enthousiast ontvangen. Het is de eerste film waar Martha Coolidge (45) wijdverbreid succes mee heeft. Haar filmdebuut was Not A Pretty Picture (1975), een autobiografisch docudrama over een meisje dat door een vriend verkracht wordt. De film wordt nog steeds vertoond, vooral nu het onderwerp date rape zo in de belangstelling staat, en draaide ook in Nederland. Ze maakte een aantal documentaires en nam op een gegeven moment het aanbod aan om een commerciële tienerfilm te maken: Valley Girl (1984). Het was een cartoonachtig Romeo & Julia-verhaal - Nicholas Cage debuteerde erin - maar spits genoeg om goede recensies te krijgen.

Toen ze het script van Rambling Rose onder ogen kreeg circuleerde dat al zo'n jaar of twaalf in Hollywood, zonder dat iemand er veel heil in zag. De film is gesitueerd in het arcadische Georgia van de jaren dertig, waar zich een zachtaardige komedie ontrolt over de beroering die het weesmeisje Rose wekt als ze in het gezin Hillyer dienstmeisje wordt. Rose, gespeeld door Laura Dern, is een frêle verschijning die een onweerstaanbare aantrekkingskracht op mannen uitoefent. Zelf is ze zich daar niet bewust van.

Voor Buddy, de oudste zoon van de drie kinderen, is Rose de eerste van wie hij houdt buiten zijn familie. Ook de vader (Robert Duvall), een charmante patriarch, gul met geestigheden en complimentjes, ervaart een wending in zijn leven onder invloed van Rose. Niet omdat hij zich aan haar verslingert - integendeel, hij moet haar van zich afhouden wanneer ze hem wil zoenen, met de woorden "I only kiss Mrs. Hillyer' - maar omdat hij bijtijds de morele verwerpelijkheid inziet van een eierstokkenextractie, die Rose's libido moet indammen - de oplossing van de dokter voor "het probleem Rose'.

De moeder (Diane Ladd, in het echt de moeder van Laura Dern) is een wat wereldvreemde vrouw die een spreekhoorn nodig heeft om een gesprek te kunnen voeren. Maar gaandeweg blijkt zij Rose het beste te begrijpen en haar belangen te kunnen verdedigen.

Martha Coolidge: “Toen ik het script zes jaar geleden voor het eerst las, wist ik meteen dat dit een film voor mij was. Dat kwam door het thema: de vooringenomenheid tegenover vrouwelijke seksualiteit. Rose veroorzaakt opschudding omdat ze al die mannen achter zich aanheeft. Ze liggen in de tuin om haar te vechten! Zo'n vrouw wordt als promiscue bestempeld, zeker in de jaren dertig. Maar dat is ze natuurlijk niet.” De grootste uitdaging vormde voor haar de bedscène tussen de dertienjarige Buddy en Rose. Terwijl Rose troost zoekt voor haar blunder met Buddy's vader, ontwaakt Buddy's seksuele nieuwsgierigheid. Het is een elegante en lichtvoetige scène, omdat de personages verschillende bedoelingen hebben en desondanks iets moois beleven.

Ontdekkingen

De film kwam tot stand in nauwe samenwerking tussen Calder Willingham, die het script schreef op grond van zijn eigen semi-autobiografische roman, en Martha Coolidge. Coolidge: “Calder Willingham is een goede schrijver. In stijl doet hij me af en toe aan Tennessee Williams denken. Het script was vanuit het mannelijk standpunt geschreven. Het zijn de vader en zijn oudste zoon, die de grootste ontwikkeling doormaken. Buddy leert wat liefde is en de vader leert respect voor een soort seksualiteit die niet de zijne is. Ik heb Calder gesuggereerd om de vrouwelijke rollen wat meer diepte te geven en ze een paar ontdekkingen over zichzelf te laten doen.”

Net wanneer je je als kijker zuchtend voorbereidt op een nieuwe aflevering in de eindeloze reeks variaties op het thema "dienstmeisje/kinderjuf/keukenmeid verleidt of wordt verleid door heer des huizes, waarna trammelant ontstaat' gaat het ineens een heel andere kant op. Er blijkt sprake te zijn van een goed huwelijk zonder de vaak daarbijkomende klefheid. Dat geeft de film iets onverwachts. In Valley Girl, de komische liefdesgeschiedenis tussen een punkjongen en een preppie-meisje, komt ook een goed huwelijk voor: de ouders van het meisje zijn ouwe hippies die lichtelijk maf, maar wel gezellig met elkaar omgaan. Heeft Coolidge iets met goede huwelijken?

Ze lacht schaterend: “Amerikaanse films gaan meestal over ontsporende gezinnen, waar of niet. En mijn volgende film, Crazy in Love, die in het voorjaar in de VS uitkomt, gaat ook over een goed huwelijk. Alleen weet de vrouw het niet. Die verdenkt haar man van buitenechtelijke verhoudingen. Het is een typisch Amerikaanse komedie. In Europa zou de man de vrouw van minnaars verdenken. Maar in Rambling Rose is het goede huwelijk inderdaad de kurk waarop de film drijft.”

Er is in de film een slaapkamerscène waarin de ouders het over Rose hebben. “Ik heb Calder gevraagd die scène te schrijven om de verhouding tussen die twee duidelijk te krijgen. Je ziet een dreiging van Rose's aanwezigheid en je ziet hoe ze dat oplossen. Het maakt duidelijk dat ze tegen een stootje kunnen en dat hun huwelijk bestand is tegen een aanslag. De vrouw kan met haar man van mening verschillen zonder dat hij zich als man aangevallen voelt. Maar in de spreekkamer van de dokter, als de mannen het er bijna over eens zijn dat sterilisatie de beste oplossing is voor Rose, gaat ze voor het eerst in het openbaar tegen hem in. Daar is moed voor nodig.”

Misbruikt

De achtergrond van Rose komt heel zijdelings ter sprake in de film. Ze is een wees en werd als kind seksueel misbruikt. Op een gegeven moment zegt ze tegen het jongetje Buddy: “Meisjes willen geen seks, meisjes willen liefde.” Is dat niet een wat simplistische uitspraak? Coolidge: “Natuurlijk is het een gemeenplaats van de eerste orde! Maar in dit geval komt er veel meer bij. Alles aan Rose, haar kleren, haar manier van kijken, haar gedrag straalt uit dat ze het allebei wil, seks en liefde. De ontkenning dat ze seks wil is typisch voor iemand die met seksueel misbruik te maken heeft gehad. Ze kent het verschil niet. Daarom biedt ze zich aan de vader aan, maar omdat hij er niet op ingaat, houdt ze van hem voor de rest van haar leven. Hij wordt daardoor echt haar vader.

“Toen ik het script voor het eerst las, dacht ik meteen aan Laura Dern. Ik had haar in Smooth Talk gezien en in Mask en zij leek me de enige die Rose als een reëel persoon zou kunnen neerzetten. Rose zou in Hollywood snel een bimbo geworden zijn, een oppervlakkige sekspoes, en in het script was het ook niet het meest uitgewerkte karakter. Laura Dern is heel sexy, maar je vermoedt ook dat er van alles achter en onder ligt.”

Coolidge wordt een "actors director' genoemd. Robert Duvall noemde haar "een moeder achter de camera'. “Elke goede regisseur is een moeder”, zegt Coolidge, “Alle zogenaamde spelers-regisseurs, en dat zijn meest mannen, zijn extreem moederlijk en vaderlijk tegelijk. Acteurs hebben vooral warmte, steun en veiligheid nodig. Elke goede regisseur kan dat op de een of andere manier verschaffen. Het is niet een kwestie van vrouwen tegen mannen. Misschien ben ik voor andere dingen gevoelig dan een man zou zijn.”

Wat is dan eigenlijk het tegendeel van een "actors director'? Coolidge: “Ik weet het niet precies, een "action director' misschien? Een "technical director'?” Woody Allen misschien, omdat van hem bekend is dat hij zijn acteurs weinig overzicht of aanwijzingen geeft, zodat ze vaak geen idee hebben waar het heengaat? “Wanneer hij alle verantwoordelijkheid wegneemt van een acteur, dan plaatst hij ze op zijn manier in een veilige omgeving. Stanley Kubrick is een geweldige regisseur, maar hij is niet erg aangenaam voor spelers. Iedereen wil wel altijd graag in zijn films spelen, omdat hij schitterende films maakt. Maar iemand die 85 takes maakt, is geen actors director. Francis Coppola, Hal Ashby, Peter Bogdanovich, dat zijn allemaal heel koesterende personen. Het is inderdaad net als met een kind, voor wie je een liefdevolle omgeving moet scheppen. Het is van het allergrootste belang dat acteurs niet bang zijn om belachelijk te zijn, want dan kunnen ze niet spelen, en dan staat alles stil.”

Spiegel

Martha Coolidge is een geanimeerd prater, die graag verhalen vertelt, bijvoorbeeld over hoe ze door de producenten van Valley Girl verplicht werd op vier verschillende plaatsen in de film borsten te vertonen. Op drie plaatsen kon dat tamelijk natuurlijk maar voor de vierde keer zat ze met de handen in het haar. Tot ze bedacht dat een van de vele toiletmakende meisjes in de badkamer waar Nicolas Cage de komst van zijn geliefde zit af te wachten, snel haar bloes open en dicht kon doen voor de spiegel, als parodie op de exhibitionist. Het was komisch bedoeld, maar de controleurs zagen de humor niet en zuchtten alleen maar: “Wow, great tits!” Hoe hoger ze komt in de rangorde van regisseurs die ertoe doen, hoe minder ze met dat soort do's and don'ts rekening hoeft te houden. Censuur is haar probleem niet. Ze maakt zich meer zorgen over wat er met een film gebeurt, als hij eenmaal af is: “Ik ben erg betrokken bij de strijd voor "moral rights' voor kunstenaars. De VS hebben het verdrag van Bern ondertekend, maar in de praktijk komt er niets van terecht. Erkennen van het morele recht betekent dat een kunstenaar een onvervreemdbaar recht op zijn eigen werk heeft, dat de integriteit van het kunstwerk en daardoor de reputatie van de maker in stand blijft. Dat niet iemand van een boek een film kan maken met een heel andere strekking. Het is in Amerika bij wijze van spreken mogelijk om een schilderij van Picasso te kopen, daar vijfentwintig kleine schilderijtjes van te snijden en die afzonderlijk te verkopen. Niet dat dat gebeurt, want er zou niet zo'n markt voor zijn, maar het kan wel. Voor filmmakers is het belangrijk, omdat er van alles met de films gebeurt, wanneer ze klaar zijn. Niet alleen worden er illegale videokopieën van gemaakt. Op een gegeven moment komen ze op de tv, ze worden in vliegtuigen vertoond, en dan kan er in het wilde weg gesneden worden. Het hart van de film kan eruit, zonder dat de regisseur een weerwoord heeft! Of wat ook gebeurt: scènes toevoegen, hier en daar wat naakt ertussen stoppen, Maar je naam staat er nog steeds bij.

“Voor materieel eigendom bestaat een groter ontzag dan voor het geestelijk eigenaarschap van de kunstenaar. Het begon met het inkleuren van oude zwart-wit films. John Huston en anderen waren hier woedend over, omdat ze terecht het idee hadden dat hun hele artistieke idee geruïneerd werd. Er zijn nog verdergaande plannen op dit gebied: hoofden van moderne acteurs nemen en die invullen in de figuren van bijvoorbeeld Casablanca. Zo kun je een goedkope remake uitbrengen die een heel nieuw, jong publiek trekt. Kun je het je voorstellen? Het lijf van Humphrey Bogart met de kop van Kevin Costner erop? Dat is toch om te huilen?” Ze barst in een opgewekte schaterlach uit.