Reisperikelen

MET BUITENLANDSE politiek heeft de ophef rondom het voorgenomen bezoek aan Zuid-Afrika van premier Lubbers en minister Van den Broek nauwelijks meer iets te maken, met binnenlandse politiek des te meer.

De zaak dreigde uit te lopen op een prestigestrijd tussen de coalitiepartners CDA en PvdA, waardoor het vinden van een voor alle partijen bevredigende oplossing steeds moeilijker werd. Het is inmiddels bijna een klucht: Buthelezi laat weten hoezeer hij een bezoek van het Nederlandse staatsduo waardeert.

Als de reis - zoals premier Lubbers beweert - van het begin af aan niet alleen was bedoeld als tegenbezoek aan president De Klerk maar eveneens als tegenbezoek aan ANC-leider Mandela, is het op zijn minst slordig om laatstgenoemde pas weken later van dit voornemen op de hoogte te stellen. De Nederlandse missie in Johannesburg had moeten weten dat "hoog' bezoek vanuit het buitenland op dit moment bij het ANC moeilijk ligt. Om die reden immers zijn in een eerder stadium aangekondigde bezoeken van de regeringsleiders van Canada en Australië niet doorgegaan.

Maar ook in Nederland zijn onbegrijpelijke fouten gemaakt. Allereerst door minister Van den Broek zelf die zich tegenover een journalist over het voorgenomen bezoek versprak. Vervolgens gooide hij het afgelopen weekeinde nog eens olie op het vuur met zijn verklaring een afwijzing van de reis door het ANC te beschouwen als een motie van wantrouwen. Een uitspraak die hij deed op het moment dat premier Lubbers de zaak juist enigszins probeerde te sussen. Ten slotte heeft het geharrewar over de reis ook weer eens een aardig licht geworpen op de coalitieverhoudingen. Lubbers en Van den Broek vonden het in december niet opportuun om de regeringspartner op de hoogte te stellen van hun reisplannen. En dat terwijl het uitgerekend vice-premier Kok was die zich in het voorjaar van 1990 heeft ingespannen om ANC-leider Mandela naar Nederland te halen.

HOE NU VERDER met de reis naar Zuid Afrika? De tegenstelling is inmiddels een karikatuur. Wie alle opwinding gelooft, zou bijna de indruk krijgen dat thuisblijven een verzetsdaad tegen apartheid en op reis gaan een legitimatie van decennia-lange rassendiscriminatie is. De hoopvolle werkelijkheid van Zuid-Afrika is echter juist dat het zo overzichtelijk niet meer is.

Als de premier en zijn minister naar Zuid-Afrika gaan, bruskeren zij het ANC en worden zij speelbal van een interne machtsstrijd (want dat is het inmiddels). Dat is vervelend. Maar anderzijds is het ANC de regering niet, kan uitgerekend Nederland de argwanende taalgenoten ginds attenderen op de positieve kanten van de perestrojka van De Klerk. Nu de Nederlandse regering a heeft gezegd, mag zij ook b zeggen.

Tenzij, tenzij. Niet uitgesloten is ten slotte dat president De Klerk morgen in zijn openingsrede tot het parlement de Nederlandse binnenlandse politiek met een diplomatieke manoeuvre uit de verlegenheid bevrijdt. Met een paar moderne Nederlandse woorden als “gevoelens in de samenleving” en “maatschappelijk draagvlak” zou hij Lubbers en Van den Broek nog wat voor zich uit kunnen schuiven...