Beurs Johannesburg zet stijging voort

Tijdens de eerste weken van 1992 is op de effectenbeurs van Johannesburg (JSE) de opmars van de aandelenkoersen voortgezet, waardoor deze beurs voor het derde achtereenvolgende jaar één van de succesrijkste aandelenmarkten in de wereld is. De index voor industriële waarden sloot gisteren op 4510, ongeveer 10 procent hoger dan aan het eind van 1991 en 60 procent hoger dan een jaar geleden. Hoewel de aandelenkoersen de laatste dagen iets te lijden hebbengehad, is de stijging grotendeels intact gebleven.

Volgens de commentatoren is de sterkte van de aandelenkoersen op de Zuidafrikaanse beurs de afgelopen weken vooral te danken aan de mondiale beursopleving, vooral die op Wall Street, die kwam nadat in de Verenigde Staten kort voor de kerstdagen het disconto opnieuw was verlaagd. De JSE volgt het Dow Jones koersgemiddelde voor industriële aandelen hiermee op de voet.

Ook profiteerde de JSE van de door de dollarstijging min of meer onverwacht aantrekkende goudprijs, die gisteren 356,75 dollar per troy ounce deed. Dit had een zodanig effect op de koersen van goudmijnaandelen dat de "All Gold'-index tussen 23 december en gisteren met bijna 13 procent opliep. De goudwaarden-index ligt nu met 1.303 weliswaar boven het niveau van een jaar geleden, maar is nog een heel eind verwijderd van de 2.250 die de index begin 1990 aanwees.

Volgens Paul Beachy Head, algemeen manager beleggingen bij levensverzekeraar Southern Life, is de opvatting dat aandelenkoersen maar zelden dalen wanneer de rentetarieven dat doen, de hoofdoorzaak van de huidige positieve marktstemming.

Zuidafrikaanse effectenmakelaars die deze opvatting over Wall Street huldigen, menen dat die ook geldig is voor Zuid-Afrika. Hoewel het bankdisconto in Zuid-Afrika al bijna een jaar niet omlaag is gegaan, is men het er vrijwel unaniem over eens dat er de komende maanden een verlaging te verwachten is. Deze visie werd eerder deze week nog versterkt door het nieuws dat de inflatie in november is gedaald tot 7,9 procent, het laagste peil sinds acht jaar. Ook de geldmarkt-rentetarieven zijn de afgelopen maanden flink gedaald

Beachy Head meent voorts dat de JSE profiteert van een politieke herwaardering. “De politieke ontwikkelingen worden al een tijdlang als gunstig beschouwd, zodat de risico's verbonden met een aandelenbelegging allengs slinken.”

Hoewel de industriële aandelen aan de JSE al vóór de jongste stijgingen als duur golden, is het koerspeil volgens Beachy Head niet "opgeklopt'. Hij wil de ontwikkeling van een speculatieve bubble (buitensporige koersexplosie die ongefundeerd blijkt te zijn) aan de JSE de komende jaren, zoals die optrad in 1969 toen de koers-winstverhouding voor de markt als geheel gemiddeld 25 bereikte (momenteel 13,3), niet uitsluiten.

Of zich zo'n speculatiegolf weer zal voordoen of niet, het is nu al zo dat de JSE de winstprognoses op nóg langere termijn verdisconteert dan vroeger.

Roy McAlpine, fondsbeheerder bij verzekeraar Liberty Life, verwoordt de mening van velen als hij zegt niet te verwachten dat de winst bij industriële ondernemingen in 1992 zal stijgen. “De bedrijfswinsten komen dit jaar zwaar onder druk te staan. In veel gevallen zal de winst onveranderd of lager zijn. Op basis daarvan lijken de kansen op een verdere gunstige koersontwikkeling zeer beperkt.”

McAlpine wijst er verder op dat Zuid-Afrika zijn economie niet op eigen kracht zal kunnen aanzwengelen. Het Zuidafrikaanse bedrijfsleven is overwegend export-georiënteerd, dus het groeitempo zal laag blijven totdat de zaken elders in de wereld beter gaan.

Om die reden betwijfelt McAlpine of de mijnbouw-aandelen dit jaar evenveel koersstijging zullen laten zien als de industrie-aandelen de laatste tijd hebben gedaan. “Activiteit is alleen te verwachten als zich in het gedolven metaal gunstige prijsontwikkelingen voordoen.”

Slechts een enkele deskundige voorspelt dat de prijzen van Zuid-Afrika's voorname exportgoederen, zoals goud, platina en chroom, beduidend zullen stijgen. Het merendeel van de marktkenner heeft daar moeite mee. Veel mijnbouwmaatschappijen hebben het afgelopen jaar overigens al een aanzienlijke opwaardering ter beurze ondergaan. Het toonaangevende aandeel Anglo-American Corporation noteerde gisteren 129 rand, 57 procent boven het dieptepunt van 84 rand in 1991.

Hoewel sceptisch over de mate waarin fundamentele economische condities het optimisme van de markt billijken, wijst McAlpine erop dat rentegevend uitgezette contanten of staatsobligaties de afgelopen 25 jaar nauwelijks een alternatief voor belegging in aandelen zijn geweest en dat er weinig reden is te veronderstellen dat in die opinie zich in de nabije toekomst wijzigt.

Dit aspect veroorzaakt in een land alsd Zuid-Afrika het eerder ervaren "broeikas'-effect, waarvan de aandelenkoersen op de JSE profiteren. Het beursreglement verbiedt institutionele beleggers hun enorme liquide middelen in het buitenland te beleggen, terwijl er binnenlands maar weinig goede alternatieven voor aandelen bestaan. Dit heeft tot gevolg dat de geldmassa's van de grote beleggers steeds naar de eigen effectenbeurs stromen en dat zijmet elkaar en met andere beleggers de koersen sterk kunnen opdrijven.

Rob Lee, lid van de Board of Executors, een financiële instelling in Johannesburg, stelt dat de beurs naar Zuidafrikaanse begrippen weliswaar hoog staat - de aandelen uit de industriële index staan op een koers-winstverhouding van gemiddeld 14,7 - maar dat dit terecht kan zijn, mits het land zijn groeipotentieel (3 à 5 procent van het BNP per jaar) de komende drie, vier jaar realiseert.

Hij voorziet dat de aandelen van de industriële index hun koersstijging van het afgelopen jaar pas zullen kunnen voortzetten wanneer de bedrijfsresultaten toenemen, hetgeen waarschijnlijk eerst volgend jaar het geval zal zijn.

Ondanks de recordstijging van de aandelenmarkt meent Lee dat daar nog goede zaken te doen zijn. Hij wijst er op dat de hoge stand van de aandelenkoersindex het aankopen weerspiegelt door Zuidafrikaanse institutionele beleggers van een beperkt aantal topaandelen zoals Barlow Rand, SA Brewers, Richemont, Rembrandt en Anglo American Corporation.

Daarnaast zijn op de JSE een reeks aandelen van het tweede echelon genoteerd die niet meetellen voor de index en nog niet dezelfde opwaardering hebben ondergaan. Volgens hem zal deze categorie zich waarschijnlijk in een toenemende belangstelling van beleggers kunnen verheugen.

Financial Times