Hulpconferentie begint zonder pretenties; De 50 deelnemende landen zullen niet bij elkaar om geld bedelen

WASHINGTON, 22 JAN. Gevoeligheden worden vermeden bij de coördinerende conferentie over hulp aan de republieken van de voormalige Sovjet-Unie die vandaag in Washington is begonnen. De bedoeling is dat de tegen de 50 deelnemende landen niet bij elkaar om geld gaan bedelen of elkaar beschuldigen van karigheid. De organisator, Amerika, zal al tevreden zijn als de rijke Arabische oliestaten en Japan geld toezeggen.

De regering in Washington heeft weinig recht om veel te eisen van de bondgenoten, want ze geeft zelf weinig. Vorig jaar was het 3,75 miljard aan kredieten, kredietgaranties en rechtstreekse bijstand. Voor dit kalenderjaar en het volgende begrotingsjaar moeten er nieuwe toezeggingen komen en verwacht wordt dat Bush tijdens zijn toespraak voor het internationale gezelschap nieuwe Amerikaanse plannen zal ontvouwen.

Al met al gaat het om betrekkelijk weinig geld. De kredietgaranties aan de republieken zijn gering vergeleken met de 10,5 miljard die worden overwogen voor de huisvesting van Russische joden in Israel. Volgens een recent rapport van de Wereldbank zijn de republieken nog redelijk kredietwaardig, omdat ze nog weinig schulden hebben. Volgens een met Sovjet-economen aan de universiteit van Harvard opgesteld plan is er jaarlijks 30 miljard dollar nodig voor de ontwikkeling van de republieken. Duitsland heeft al tientallen miljarden gegeven.

Frankrijk en Duitsland vonden het ook aanmatigend dat de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, hen zonder consultatie vooraf in een toespraak voor de Princeton-universiteit uitnodigde voor een hulpconferentie. Door economische zwakte en het einde van de Koude Oorlog zijn de tijden van vanzelfsprekend Amerikaans overwicht voorbij. Toch vinden de Amerikanen de Europese kritiek ondankbaar, gezien de ruime hulp aan Europa vroeger.

Niettemin heeft de Amerikaanse overheid haar ambities voor de conferentie flink getemperd. Er komt geen coördinerend directoraat. De volgende besprekingen worden over twee à drie maanden waarschijnlijk in Brussel gehouden. De deelnemers hebben hun gevoelens van trots ingeslikt, omdat iedereen inziet dat internationale coördinatie bij een dergelijke mammoetonderneming wel op zijn plaats is. Ook de Wereldbank, het IMF en de Europese Commissie nemen deel aan de gesprekken. Duitsland zou willen dat de Amerikaanse regering een grotere rol zou spelen bij bestrijding van opkomend fascisme en anarchie in de republieken.

Het blijft gevaarlijk verwachtingen te scheppen voor de vrijwel onmogelijke taak van het economisch hervormen en ondersteunen van praktisch een heel werelddeel. Het zou niet het eerste mislukte ontwikkelingsplan zijn. Republieken hamsteren, de distributie ligt stil, in veel republieken is de toch al povere levensstandaard gehalveerd. Vijf commissies voor medicijnen, voedsel, huisvesting, technische bijstand en energie zullen plannen voor de korte en langere termijn indienen. Huisvesting is van belang voor de uit Oost-Europa teruggetrokken militairen die in tenten wonen.

Als gevolg van het initiatief van premier Lubbers tot een energiehandvest met het Gemenebest van Onafhankelijke Republieken (GOS) deelt Nederland met Venezuela het voorzitterschap van een van de vijf commissies die in Washington worden opgericht. Door het overleg in Washington kunnen ook andere dan Europese staten zich definitief bij dit energiehandvest aansluiten. De Amerikaanse regering is weliswaar sceptisch over het in haar ogen tamelijk bureaucratische plan, maar wil toch niet buitengesloten worden.

Ambtenaren van het directoraat-generaal Energie van het ministerie van economische zaken hebben al concrete plannen uitgewerkt, zoals het snel sturen van vliegtuigbrandstof aan Armenië en het zenden van uitrusting voor mijnen in Oekraïne. De inwoners en instellingen van de republieken moeten voor het voedsel, de brandstof of de diensten betalen in roebels. Die roebels worden dan uit het verkeer genomen om de inflatie tegen te gaan. Of ze worden ingewisseld voor hardere valuta waarmee de verdere ontwikkeling kan worden gefinancierd.

De uitkomsten van het overleg in Washington zullen in Minsk aan de leiders van de GOS-staten worden gespresenteerd. De pretentieloosheid en het ontbreken van een krachtige, centrale leiding bevorderen niet de effectiviteit van de planning. In Amerika zelf krijgt de conferentie nauwelijks aandacht. De aandacht is gericht op de eigen werklozen en daklozen.