Hoogleraar concurreert niet met imams; Verzet tegen komst van islamoloog Arkoun lijkt geluwd

AMSTERDAM, 22 JAN. Moe maar voldaan blikt de islamitisch hoogleraar M. Arkoun terug op het eerste gastcollege dat hij gisteren gaf aan de Universiteit van Amsterdam. “Zoveel toehoorders die met interesse mijn lezing over Europa en de islam volgden, dat is bemoedigend. De Nederlandse samenleving lijkt de aanwezigheid van de islam serieus te willen nemen.”

In de collegebanken zaten ongeveer 350 toehoorders, zowel studenten als belangstellenden uit de islamitische gemeenschap in Nederland, sommigen met hoofddoek. “Ik zou teleurgesteld zijn als niet beide groepen vertegenwoordigd waren”, zegt Arkoun, die voor het college uit Parijs is gekomen. “Ik wil dat iedereen, en vooral jongeren, discussieert over de islam.”

Vorige week nog overwoog de Algerijnse hoogleraar, die sinds 1961 doceert aan de Sorbonne, de serie van twaalf gastcolleges af te blazen. Islamitische organisaties in Nederland hadden bezwaar geuit tegen zijn komst, omdat in een vraaggesprek in de Krant op Zondag werd gesuggereerd dat Arkoun de ramadan schadelijk acht voor de gezondheid. Ook zou hij hebben gezegd dat islamitische meisjes gerust kunnen uitgaan met hun Hollandse buurjongen en dat Nederland landen moet terechtwijzen die de islam "exporteren'.

Arkoun distantieert zich van het artikel en wil rectificatie. De hoofdredactie van de Krant op Zondag zegt geen eis daartoe te hebben ontvangen en wil, ook al zou dat wel het geval zijn geweest, niet tot rectificatie overgaan.

“Als de publiciteit over mijn komst in die lijn van leugens was doorgegaan, was dit experiment van wetenschappelijke bestudering van de islam bij voorbaat mislukt. Ik ben een kritische intellectueel en laat me niet uit over religie, daar zijn de imams voor. Ik wil niet met hen concurreren”, aldus de professor. Hij noemt zich “spiritueel een moslim, maar filosofisch een leek”.

Na afloop van het college sprak Arkoun met Surinaamse en Marokkaanse moslimorganisaties. Eerder had overleg plaatsgehad met de Turkse Islamitische Culturele Federatie, de grootste Turkse moslimorganisatie in Nederland. Hun aanvankelijke verzet tegen de komst van Arkoun lijkt geluwd en het is waarschijnlijker geworden dat hij in het komend studiejaar een Nederlands hoogleraarschap zal bekleden. Het ministerie van WVC heeft voor deze bijzondere leerstoel islam 50.000 gulden beschikbaar gesteld, op voorwaarde dat de hoogleraar een breed draagvlak geniet onder moslims in Nederland. Een definitief besluit over zijn benoeming wordt genomen na overleg met de initiatiefnemer, het Amsterdam Centrum Buitenlanders, en islamitische organisaties. Hoe de leeropdracht precies zal luiden staat nog niet vast.

In zijn college noemt Arkoun het een vooroordeel dat de islam en het Westen twee verschillende werelden zouden zijn. “Daardoor ontstaat het beeld van de islam als een religie uit het romantische, obscure Oosten tegenover het grootse Westen dat de beschaving heeft voortgebracht. Door gebrek aan kennis over de islam ontstaan fantastische ideeën waarvan een extreem-rechtse politicus als Le Pen gebruik maakt om succes te boeken.”

Ook zegt de islamitische professor dat de fundamentalistische islam een voorbijgaande zaak is. “De islam is niet statisch. Integendeel, de geschiedenis is dynamisch en een liberale islam is mogelijk. Kijk maar naar de humanistische traditie van de islam in de tiende eeuw, die Europa pas zes eeuwen later ontdekte.” Arkoun onderstreept het belang van vrije discussie. Daarom reageert hij laconiek op de leus die een demonstrant vlak voordat de professor de collegezaal binnenkwam op het bord kalkte. “Er is geen god. Vive l'athéisme”, stond er te lezen. “Deze zin zullen we tijdens de colleges bestuderen in de academische traditie”, is Arkouns reactie.

Discussie is ook nodig over de islamitische scholen in Nederland, vindt de hoogleraar. “Islamieten hebben deze scholen nodig omdat ze vrezen hun identiteit te verliezen. Maar de overheid moet geen islamitische scholen instellen zonder uit te leggen waarom ze nodig zijn. Dat is democratie: uitleggen voordat je iets instelt.”

Arkoun pleitte jarenlang vruchteloos voor een leerstoel islam in Frankrijk. Dat het initiatief nu in Nederland is genomen verklaart hij uit de "bijzondere Nederlandse democratie'. “In geen enkel ander Europees land hebben immigranten stemrecht bij de gemeenteraadsverkiezingen. In Frankrijk, bijvoorbeeld, is men daar bang voor.”

De islamitisch hoogleraar hoopt dat het initiatief voor een leerstoel islam, uniek in Europa, elders wordt overgenomen. “Dat zal positief zijn voor moslims, maar ook verrijkend voor de Europese beschaving. De aanwezigheid van moslims in Europa is vruchtbaar op economisch, intellectueel en cultureel niveau. Dat is wat ik ga duidelijk maken - naar ik hoop.”