Cambodja; VN-troepen moeten haast maken

Oorlogsgeweld is niet nieuw onder de Cambodjaanse zon, sinds eind jaren zestig is het de alledaagse praktijk. Het driedaagse offensief van de Rode Khmer tegen stellingen van het regeringsleger in de provincie Kompong Thom is in die zin een voortzetting van het overbekende gruwelijke scenario. De aanval werd uitgevoerd tussen 5 en 7 januari, maar werd pas deze week bekend. Niets nieuws, maar het verstoort wel de hoop die veel Cambodjanen koesterden dat na de ondertekening van het vredesakkoord tussen de vier strijdende partijen, in oktober vorig jaar, alles anders zou worden.

Helaas, volgens berichten uit de bewuste provincie, die niet ver van de hoofdstad Phnom Penh ligt, zijn dertien burgers en een onbekend aantal militairen om het leven gekomen. Hoewel zoals altijd de berichten over wie begon met schieten elkaar tegenspreken, meldden waarnemers van het Rode Kruis ter plekke dat guerrillasrijders van de Rode Khmer de militairen van het regeringsleger na een zware aanval verdreven uit de steden Stoung en Kompong Svay. Bijna 10.000 burgers zouden zijn gevlucht.

Het incident bewijst hoe kwetsbaar de Cambodjaanse vrede is zolang de toegezegde troepen van de Verenigde Naties niet worden gestationeerd. De United Nations Transitional Authority in Cambodia (UNTAC) - zoals de volledige benaming luidt van het voorlopige bestuur van de VN in Cambodja - mag dan sinds vandaag in Phnom Penh de beschikking hebben over zijn hoofd, de Japanner Yasushi Akashi, de toegezegde vredesmacht van 10.000 man, die deze maand zou moeten arriveren, is nog in geen velden of wegen te bespeuren. Sinds oktober bevinden zich weliswaar 250 militairen en burger-functionarissen van de VN in Cambodja, die behoren tot een voorbereidende missie, maar zij zijn bij lange na niet in staat conflicten te beteugelen, laat staan een begin te maken met de geplande ontwapening van de vier facties.

De belangrijkste reden voor de vertraging van de VN-operatie is simpel: geldgebrek. Jarenlang is over het sluiten van vrede in Cambodja onderhandeld, met name door de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad, maar nu die vrede werkelijkheid kan worden en gevraagd wordt om financiële bijdragen voor de onderneming (de kosten zijn geraamd op ten minste een miljard dollar), geven de regeringen niet thuis.

Akashi beklaagde zich daarover vandaag. “De Cambodjanen verwachten veel van de VN, maar de noodzakelijke bijdragen voor de financiering komen veel te traag binnen”, zei hij tegen verslaggevers. VN-secretaris Boutros Boutros-Ghali heeft de Veiligheidsraad gisteren gevraagd akkoord te gaan met het ter beschikking stellen van 200 miljoen dollar uit eigen middelen voor de eerste fase van het plan. Boutros-Ghali hoopt hiermee de zaak vlot te kunnen trekken.

Waarnemers in Cambodja zeggen dat jongste gevechtshandelingen duidelijk maken dat de VN haast moeten maken. De ervaring leert dat het ene incident het andere uitlokt. Het regeringsleger zou licht in de verleiding kunnen komen de Rode Khmer met gelijke munt terug te betalen. Of 10.000 VN-militairen een escalatie van geweld dan nog kunnen voorkomen, valt te betwijfelen.

Sinds prins Norodom Sihanouk, vlak na zijn terugkeer in november, door zijn vroegere vijand, premier Hun Sen, als staatshoofd ad interim werd aangesteld, is de kans op een reactie van het regeringsleger overigens verminderd. Sihanouk, die tussen 1982 en november 1991 in een monsterverbond met de Rode Khmer was verenigd, zal er alles aan doen om de lieve vrede te bewaren.

Maar ook als een tegenaanval uitblijft, heeft het offensief van de Rode Khmers wel een ander negatief effect: de voormalige heersers versterken hun positie op het platteland. De mannen van Pol Pot - want hij geeft achter de schermen nog steeds de bevelen - krijgen op deze manier een sterkere uitgangspositie en kunnen daar, wanneer het straks komt tot een status quo en in 1993 tot verkiezingen, groot voordeel mee doen.