Bewindslieden houden vast aan bezoek Z-Afrika

DEN HAAG, 22 JAN. Premier Lubbers en minister Van den Broek sturen aan op handhaving van hun bezoek aan Zuid-Afrika. Uit de woorden van de premier gisteren tijdens een debat in de Tweede Kamer was niet op te maken of zij per se de met president De Klerk afgesproken datum van 18 tot 20 februari willen handhaven of dat een latere datum mogelijk is, nog vóór de installatie van een overgangsregering.

ANC-leider Nelson Mandela heeft vorige week in een telefoongesprek met minister Van den Broek (buitenlandse zaken) gezegd de Nederlandse premier niet te zullen ontvangen. In twee telefoongesprekken maandag en gisteren heeft Van den Broek geprobeerd Mandela tot andere gedachten te brengen. “Het overleg is nog niet afgerond”, zei Lubbers in de Tweede Kamer tijdens een door Groen Links aangevraagde interpellatie. In het kabinet zal zeker niet vóór dinsdag een beslissing vallen over de voorgenomen reis, zei hij. De discussie zowel in eigen kring als met het ANC gaat vooral over “timing en modaliteiten”, zoals de premier het uitdrukte.

De fracties van Groen Links, D66 en ook van de PvdA pleitten gisteren voor uitstel van de reis. De VVD, het CDA en de kleine confessionele partijen willen de reis doorzetten, ook al deed CDA-woordvoerder Aarts dat in omzichtige bewoordingen en achtte hij een “voor iedereen acceptabele regeling” onder de gegeven omstandigheden het belangrijkste.

Ook PvdA-woordvoerster Verspaget drukte zich zeer behoedzaam uit met de stelling: “Uitstel van het februari-bezoek lijkt onvermijdelijk”, waarbij zij in het midden liet of op enig tijdstip later het bezoek wèl kan plaatshebben, mits het ANC het ermee eens is en het erover is geconsulteerd. Eisma (D66) kwam terug van zijn eerdere steun aan de reis. Hij zei er in eerste instantie van te zijn uitgegaan dat de zaak was overlegd met het ANC; nu dit niet het geval is is hij ertegen. Sipkes (Groen Links) sprak van “politiek geklungel, blunder op blunder, gezichtsverlies van alle kanten”.

Premier Lubbers verdedigde het voorgenomen bezoek met verve. Met de reis had Nederland uitdrukking willen geven, zei hij, aan de blijvende betrokkenheid bij het veranderingsproces in Zuid-Afrika. De regering wil dat proces niet slechts erkennen, “doch het ook ter plekke aanmoedigen”. Men wilde “een duidelijk signaal van aanmoediging geven aan de onderhandelende partijen en zich ook op hoog niveau laten informeren over de vorderingen in het proces.”

Nederland kan het zich niet permitteren, aldus Lubbers, om de positie van één van de beide Zuidafrikaanse leiders - Mandela en De Klerk - te verzwakken. Dat was een signaal aan de tegenstanders van de reis dat Den Haag niet alleen de wensen van het ANC kan nakomen.

Minister Pronk (ontwikkelingssamenwerking) maakte vanmorgen bij de opening van een driedaags congres over de toekomstige relaties tussen de EG en Zuidelijk Afrika bekend dat de ontwikkelingshulp voor Zuid-Afrika geleidelijk aan zal verschuiven van steun aan politieke anti-apartheidsactiviteiten naar ontwikkelingsprojecten.