Band met China zou ook vóór 1955 mogelijk zijn geweest; Israels isolement is voorbij

TEL AVIV, 22 JAN. “Niet te geloven! Minister van buitenlandse zaken David Levy is in Peking om diplomatieke betrekkingen met China aan te knopen”, riep vanmorgen de met de minister meereizende Israelische radio-correspondent uit de Chinese hoofdstad. “Een historisch gebeurtenis!”

Met de uitwisseling van ambassadeurs tussen deze diep in de geschiedenis wortelende naties voor de deur komt er een einde aan Israels diplomatieke isolement. Ook in India klinken nu invloedrijke stemmen om het Chinese voorbeeld te volgen. PLO-leider Arafat heeft laten uitkomen daar geen bezwaar tegen te maken. Ook hij moet erin berusten dat Israels diplomatieke positie na de oorlog in het Golfgebied en het begin van het Israelisch-(Palestijns)Arabische vredesproces grondig is verbeterd. Zonder diplomatieke betrekkingen met Israel zou de Chinese Volksrepubliek geen stem hebben in de door Washington groots opgezette vredespoging in het Midden-Oosten, waarvan de eind deze maand in Moskou te houden regionale vredesconferentie een belangrijke psychologische en economische bouwsteen is. In een wereld waarin de VS door het ineenstorten van het Sovjet-rijk de toon aangeven, wil Peking deelnemen aan de rangschikking van de krachtsverhoudingen in de olierijke regio.

China heeft voor Israel altijd iets mysterieus gehad, een land zonder noemenswaardige joodse geschiedenis en daarom vrij van de smetten van het antisemitisme in de Westerse wereld. Dat vergemakkelijkt het contact tussen Israeliërs en Chinezen en tussen Israeliërs en Aziaten in het algemeen.

Joodse handelaren die via de beroemde Zijderoute in de tiende eeuw China bereikten, vestigden zich in enkele steden langs deze gouden weg naar het Hemelse Rijk. Tot begin deze eeuw was er een kleine joodse gemeenschap in Kaifeng. Tijdens de Russische revolutie in 1917 vluchtten enkele duizenden Russische joden naar China. Twintigduizend joden vonden tijdens de Tweede Wereldoorlog in het toen door Japan bezette Shanghai een veilig heenkomen.

Israel was een van de eerste landen die de Chinese Volksrepubliek in januari 1950 erkenden. In haar autobiografie komt Golda Meir tot de conclusie dat indien Israel wat beter naar de Chinese signalen had geluisterd het aanknopen van diplomatieke betrekkingen tussen de in 1948 geboren joodse staat en de Volksrepubliek China vóór 1955 mogelijk was geweest. David HaCohen, Israels ambassadeur in Birma, was er op grond van zijn nauwe contacten met China van overtuigd dat Israel deze kans door zijn vingers heeft laten glippen.

Na de historische conferentie van de Niet-gebonden landen in Bandung in 1955 keerde het tij definitief. Communistisch China kwam terecht in het kielzog van de felle anti-Israelische Arabische diplomatie. “Dit leidde tot een heel scherpe Chinese reactie op de Sinaï-campagne (in 1956) en een openlijke, totale Chinese identificatie met de Arabische terreur”, schrijft Golda Meir. “Wat hebben de Chinezen in hemelsnaam tegen ons? Ze kennen ons niet eens”, vroeg zij zich af.

In zijn overwegingen om communistisch China voor 1955 links te laten liggen speelde bij de toenmalige premier David Ben Gurion de Amerikaanse anti-Chinese houding al een rol, hoewel de Israelisch-Amerikaanse betrekkingen toen nog niet bijzonder intiem waren.

Ondanks wapenleveranties aan enkele Arabische landen en de Palestijnen, en ondanks erkenning van de twee jaar geleden in Algiers uitgeroepen Palestijnse staat, heeft de Volksrepubliek China nauwelijks enige invloed gehad op het Israelisch-Arabische conflict. Israel cultiveerde tot nog slechts enkele jaren geleden economische en militaire banden met Taiwan.

De Israelisch-Egyptische vrede in 1982, de pro-Westerse oriëntatie van China (in de eerste plaats om economische redenen) en de daarvan afgeleide economische toenadering tussen de Volksrepubliek China en Taiwan, hebben de aanzet gegeven tot de val van de Chinese muur jegens Israel.

Sinds die tijd hebben beide landen in het grootste geheim economische en militaire banden aangeknoopt. Het Israelische consulaat in Hongkong fungeerde als de Israelische springplank naar de Chinese Volksrepubliek. In Azië opererende Israelische industriëlen, zoals Eisenberg, hebben een belangrijke rol gespeeld bij het effenen van de weg naar diplomatieke betrekkingen. Al enkele jaren in China werkende Israelische agronomen en andere technische deskundigen hebben in psychologisch opzicht een belangrijke rol gespeeld bij het normaliseren van de betrekkingen.

De Israeliërs zijn zich er terdege van bewust dat China uit is op hoogwaardige Israelische technische kennis en dat China betrekkingen met Israel ziet als een onderdeel van de toenadering tot het Westen na de bloedige onderdrukking van de studentenopstand in 1989. De Chinezen zijn bijzonder geïnteresseerd in door Israel ontwikkelde woestijnlandbouwtechnieken, zoals druppelirrigatie en kassenbouw.

Hoewel Israelische experts van mening zijn dat de civiele export naar de Chinese Volksrepubliek, die thans slechts rond de dertig miljoen dollar per jaar schommelt, met het aanknopen van diplomatieke betrekkingen snel zal toenemen, worden toch geen wonderen verwacht. Israelische ondernemers zien echter beslist kansen met buitenlands (Amerikaans) privé-kapitaal vaste voet op de Chinese markt te krijgen.

Van Israelische zijde worden geen gegevens versterkt over de militaire samenwerking tussen beide landen. Volgens buitenlandse publikaties zou het om bedragen gaan die in geen enkele verhouding staan tot het civiele handelsvolume. De Chinezen zijn geïnteresseerd in door Israel tegen de Arabieren opgedane ervaring met Russische wapens. Ter bevordering van de Israelische wapenexport naar China heeft enkele maanden geleden de Israelische minister van defensie in het geheim een bezoek aan Peking gebracht.

Om het zware economische lot van zijn militaire industrieën als gevolg van de grote veranderingen op het wereldtoneel te verlichten, is Israel in hoge mate geïnteresseerd in afzet op de grote Chinese militaire markt. De keerzijde van deze medaille is de doorverkoop van Israelische militaire technische kennis in Chinese wapensystemen, bij voorbeeld lange-afstandsraketten, aan Arabische landen zoals Saoedi-Arabië en Syrië. Israelische deskundigen betwijfelen of Jeruzalem de Chinese Volksrepubliek ervan zal kunnen overtuigen terwille van een stabieler Midden-Oosten af te zien van deelneming op grote schaal aan de bewapeningswedloop die in dit deel van de wereld aan de gang is.

Foto: “Wie kan zich 50.000 Chinese tekens herinneren”, vraagt de Israelische krant Hadashot zich af. Ter gelegenheid van de vestiging van diplomatieke relaties met China drukt de krant dit “woordenboekje” af.