Amsterdam biedt belastingkennis

Fiscaal gezien kent Nederland aantrekkelijke kanten waarvan de meeste inwoners geen vermoeden hebben. Die zonnige kant van Nederland is dan ook alleen vanuit het buitenland waarneembaar.

Om te beginnen is dat onze hoedanigheid van belastingparadijs, tenminste in de ogen van bij voorbeeld de Amerikanen. Ons ministerie van financiën houdt strak en stijf vol dat het toevallig is dat Nederland belastingwetten heeft die bij deskundige manipulatie miljoenen dollars voordeel kunnen opleveren aan bedrijven die soms niet veel meer dan een brievenbus in Nederland hebben. Veel Japanse en Amerikaanse ondernemingen willen evenwel niet op het scherp van de snede balanceren. Zij vestigen daadwerkelijk hun hoofdkantoor in ons land en zorgen daarmee voor Nederlandse werkgelegenheid ten koste van een buitenlandse fiscus.

Van deze vriendelijke zijde van Nederland kunnen alleen rijkere handelspartners profiteren. Toch heeft Nederland ook voor de berooide Oosteuropese landen een fiscale verrassing in petto en wel in de vorm van het Amsterdamse "International Bureau of Fiscal Documentation' ofwel het belastingdocumentatiebureau (IBDB). Deze stichting fungeert als de kennisbank van belastingsystemen van over de hele wereld. Er werken bijna honderd fiscaal specialisten van negentien nationaliteiten.

Deze internationale achtergrond hielp het bureau een brug te slaan toen de communistische landen begonnen te lonken naar het Westen. Terwijl Oost-Europa ook fiscaal gesproken, nog een obscuur gebied was, organiseerde het bureau een conferentie waar belastingdeskundigen van Oost en West elkaar voor het eerst ontmoetten. In mei wordt de vijfde conferentie in St. Petersburg gehouden. De contacten die uit dergelijke bijeenkomsten voortvloeiden, gaven het IBDB een goede entree bij regeringen die hun belastingstelsel willen omgooien.

Bij het kapitalisme hoort immers ook een soepel draaiende belastingdienst. Sterker nog, dat is één van de eisen die investerende bedrijven stellen om zich in een land te vestigen. Ondernemers hebben er geen moeite mee belastingen als kostenpost te accepteren, maar dan moet het gastland wel een betrouwbare belastingpolitiek voeren. Om die reden vormt internationaal gezien de betrouwbaarheid van de Nederlandse fiscus een deel van onze aantrekkingskracht voor investeerders.

Inspelend op de wensen van de Oost-Europese staten, levert het belastingdocumentatiebureau de kennis voor het opzetten van een modern belastingsysteem. Met financiering van de Europese Gemeenschap verzorgt het bureau maatwerkopleidingen voor fiscalisten in de dop in Tsjechoslowakije, Polen, Bulgarije, Roemenië en Albanië. Een groep van Chinese topambtenaren heeft onlangs wekenlang in de fiscale schoolbanken gezeten. Een hoge Russische belastingfunctionaris is kort geleden voor een studie van drie maanden neergestreken in de monumentale Amsterdamse Muiderpoort die de huisvesting van het instituut vormt.

Dit weekeinde was de Estlandse staatssecretaris voor belastingzaken, dr. E. Roose, te gast op het documentatiebureau. Zijn land heeft dringend behoefte aan een belastingdienst. Die was er ook in hetSovjet-tijdperk wel, maar Roose vindt deze ambtenaren allemaal ongeschikt om in een kapitalistisch systeem mee te draaien. Hij zoekt naar nieuwe belastinginspecteurs die wat hem betreft onder de dertig jaar moeten zijn; omschakelen vergt flexibiliteit. Bij gebrek aan een aanvaardbare belastingdienst, kwam Estland buitenlandse investeerders tegemoet door helemaal geen belasting over hun winsten te heffen.

Inmiddels zijn er al duizend investeerders in Estland neergestreken, waaronder zowaar één Nederlands bedrijf. Op de langere duur vindt Roose zo'n belastingvrijdom begrijpelijkerwijs geen aantrekkelijke aanpak. Maar om op een aanvaardbare manier belastingen te heffen, moet hij over een goede wetgeving en over getrainde inspecteurs beschikken. “In mijn land zijn er niet meer dan tien mensen die enig verstand hebben van Westerse belastingsystemen”, beklemtoont de staatssecretaris. De Amsterdamse deskundigen gaan hem helpen bij het opstellen van nieuwe wetgeving en het opleiden van belastinginspecteurs.

Hij maakt zich nog weinig zorgen over de problemen waarover andere landen met een belastingdienst-in-opbouw struikelden: zodra de idealistische ambtenaren zich de felbegeerde kennis van het moderne belastingrecht eigen hadden gemaakt, "deserteerden' zij naar de particuliere adviessector. Van de vijftien Hongaarse studenten die van het documentatiebureau de weg hadden geleerd in de kapitalistische belastingbeginselen, is nog maar een enkeling in Hongaarse overheidsdienst. De beste student werd overigens al snel door het Internationaal documentatiebureau zelf naar Amsterdam gehaald. Naast een les in belastingsystemen kregen de Hongaren zo ook een demonstratie van een ander aspect van het kapitalisme.