Raketten en schulden

DE SOVJET-UNIE is staatkundig ontmanteld, maar de pijlers waarop de voormalige communistische supermacht was gebaseerd, zijn daarmee niet verdwenen.

De internationale machtspositie van de Sovjet-Unie hing samen met het nucleaire arsenaal; het binnenlandse monopolie van de communistische partij werd mede in stand gehouden doordat het bewind van president Gorbatsjov gestut werd met buitenlandse leningen. Terwijl de Sovjet-Unie miljarden en miljarden roebels bleef investeren in haar militaire industrie, hielden Westerse kredieten de binnenlandse consumptie kunstmatig in stand. Nu maakt het Westen zich terecht zorgen over de toekomst van deze twee elementen, de buitenlandse schuld en de kernraketten.

In de republieken die deel uitmaken van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten staan nog zo'n dertigduizend kernwapens, merendeels geconcentreerd in Rusland, de Oekraïne en Kazachstan. De buitenlandse schuld die de republieken van de Unie hebben overgenomen, bedraagt ongeveer zeventig miljard dollar, waarvan de helft verschuldigd is aan Westerse overheden en de andere helft aan Westerse banken. Over de vermindering van het aantal kernwapens heeft de Sovjet-Unie akkoorden ondertekend met de Verenigde Staten en de republieken hebben zich gebonden om deze wapenakkoorden na te leven. De Westerse overheden hebben de republieken vorige maand gedeeltelijk uitstel van betaling verleend over de buitenlandse schuld.

NAAR ANALOGIE van het creatieve gebruik van buitenlandse schulden in ontwikkelingslanden heeft Jacques Attali, de president van de Europese bank voor wederopbouw en ontwikkeling, voorgesteld om kernwapens te ruilen tegen gedeeltelijke kwijtschelding van de buitenlandse schuld. Westerse overheden en banken zien het geld dat ze aan de Sovjet-Unie hebben uitgeleend dan weliswaar niet terug, maar de kans op terugbetaling is, gezien de economische chaos, toch minimaal. Als de schuld wordt kwijtgescholden hoeven de republieken de schaarse deviezen niet te gebruiken voor betaling van rente en aflossingen, maar kunnen ze hiermee de economische hervormingen financieren. De mogelijkheid om de kernwapens voor harde dollars te verpatsen aan de meest biedende dictator van een willekeurig ontwikkelingsland verliest bovendien haar aantrekkingskracht. De republieken zijn trouwens veel meer gebaat bij goede betrekkingen met het Westen waar steun voor de hervormingen vandaan moet komen, dan met snel verdiende dollars van de internationale wapenbazar.

DE SCHULDEN van de Derde wereld zijn onder meer gebruikt om milieuprojecten te financieren, zoals in Costa Rica, Ecuador en Brazilië. PSV heeft indertijd haar Braziliaanse enfant terrible, Romario, gekocht door een stukje van de Braziliaanse buitenlandse schuld over te nemen. Bedrijven kopen staatsondernemingen in Latijns Amerika met gebruikmaking van schuldenruil.

Deze financiële techniek kan ook worden toegepast op de buitenlandse schuld van de voormalige Sovjet-Unie. Het is een strop voor de Westerse overheden en de (Duitse) banken, maar het originele voorstel van Attali biedt een ongekende kans voor het Westen: voor zeventig miljard dollar verlost worden van de onzekerheid die uitgaat van het nucleaire arsenaal in de GOS. Dat is een koopje.