Drie Vlaamse partijen weigeren vooralsnog te regeren; Belgisch kabinet nog ver weg

BRUSSEL, 21 JAN. De politieke crisis in België bereikte vanmiddag een hoogtepunt nu drie van de vijf Vlaamse politieke partijen weigerden in de gewestelijke regering van Vlaanderen zitting te nemen. Alleen CVP en SP voldoen aan de wettelijke verplichting gewestelijke ministers aan te wijzen. Wekenlange onderhandelingen met de liberale PVV en de vrije democraten van de Volksunie over een regeeerakkoord voor Vlaanderen zijn op niets uitgelopen. Daardoor is ook het uitzicht op spoedige vorming van een nationaal kabinet met de Waalse partijen verder verkleind.

In Vlaanderen schrijft de wet voor om binnen twee weken na aftreden een nieuwe, zogeheten "Executieve' evenredig samen te stellen uit de gekozen partijen. CVP en SP bezetten nu samen zeven van de elf gewestelijke ministersposten - tot nader order verdelen zij de overige portefeuilles onderling.

Als Vlaams premier zou naar alle waarschijnlijkheid vanmiddag de CVP'er Luc van den Brande (46) worden verkozen, thans minister van Arbeid in het demissionaire kabinet Martens. Het rechts-radicale Vlaams blok kondigde meteen na de verkiezingen in november al aan geen regeringsverantwoordelijkheid te willen dragen. Maar de woordvoerder van de Vlaamse Raad sloot niet uit dat het Blok toch nog voor een verrassing zou kunnen zorgen. Het Vlaamse kabinet heeft wel een meerderheid, maar in tegenstelling tot de Waalse gewestregering geen regeerakkoord en verkeert daarmee in een veel zwakkere positie dan de Walen.

In België, dat alleen regionale partijen kent, gold tot nu toe dat deelname aan de regionale regering ook deelname aan de nationale regering inhoudt; de nationale parlementariërs zijn ook lid van de regionale parlementen.

De liberalen gaven als reden voor hun, volgens de CVP, "desertie' op, dat ze niet willen meewerken aan herstel van de oude CVP-SP coalitie op nationaal niveau. Ook willen ze geen zitting nemen in een regering zonder programma. De Volksunie wilde garanties van CVP en SP dat het te vormen nationale kabinet de staatshervorming zal overlaten aan de deelregeringen. Daaraan wilden CVP en SP echter niet tegemoet komen. Deze partijen willen dit gevoeligste thema uit de Belgische politiek, dat draait rond de taalkwestie en de economische tegenstelling tussen Vlamingen en Walen, binnen het nationale kabinet houden.

Het idee om Brussel daar juist van te ontlasten heeft wortel geschoten in België, toen eerder deze maand in zeer korte tijd aan Waalse kant een sterke regering werd gevormd onder leiding van de belangrijkste regionale politicus, de socialistische partijvoorzitter Spitaels. Sindsdien wordt er ook aan Vlaamse kant serieus gesproken over autonome regionale regeringen die in een rechtstreekse confrontatie met de Walen zaken doen. De verplichting om op nationaal niveau een kabinet te vormen dat over een tweederde meerderheid beschikt, kan dan vervallen. Het zouden dan de gewestelijke premiers Spitaels en Van den Brande zijn die onderhandelen over de verdere federalisering van België. De gewestelijke, tevens nationale parlementariërs beslissen daarover dan zelfstandig in het nationale parlement. Volgens deze theorie komt de staatshervorming zo van onderuit de gewesten tot stand en buiten de formele bemoeienis van het nationale kabinet om. Zo zou de ingebouwde machteloosheid van het nationale kabinet, waarin thema's als wapenexport en luister- en kijkgeld onderwerp van Vlaams-Waalse ruilhandel werd, kunnen worden vermeden.

Van de christen-democratische formateur Wathelet is bekend dat hij geen bijzondere belangstelling heeft voor het zogeheten "communautaire thema'. Hij presenteerde eerder deze maand een concept-regeerakkoord waarin de nadruk lag op praktische maatregelen, uiteenlopend van een minimumtermijn van vijf dagen voor een nieuwe telefoonaansluiting tot een vormingsplicht voor langdurig werklozen. Wathelet heeft de onderhandelingen over dit programma deze week geopend tussen CVP, SP aan Vlaamse zijde en PSC, PS aan Waalse zijde.

De nationale formatie gaat inmiddels de 58ste dag in. De Vlaamse pers oordeelde vanochtend uiterst negatief op de ontwikkelingen. De Sociaal-economische Tijd vergeleek de rol van Spitaels jegens Brussel met de manier waarop Jeltsin Gorbatsjov overbodig maakte. Ook het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in regio's toont overeenkomsten met België. Het idee van een “zeer ruime autonomie van gemeenschappen die onder elkaar hun zaken regelen is eensklaps een heel denkbaar toekomstperspectief geworden”. Het dagblad De Standaard sprak van een Vlaams kabinet dat “meer weg heeft van een verzameling voorlopige bewindvoerders” in een coalitie die niet is gewild. Zo'n kabinet is zeker niet in staat om met Spitaels te onderhandelen, zo wordt geconstateerd.