Zandstra treedt in opa's schaatsspoor

HEERENVEEN, 20 JAN. Falko Zandstra, met 20 jaar de jongste Europese kampioen schaatsen uit de historie, heeft zijn schaatskwaliteiten niet van een vreemde. In de jaren twintig was Jouke de Groot, zijn grootvader, al een gevreesde deelnemer aan de korte-baanwedstrijden in Friesland. Hij blonk met name uit bij het paarrijden, met Titje Parels als vaste koppelgenote. Bij dat onderdeel, over een afstand van 100 meter, hing het meisje achter de man, zich vastklampend aan diens uitgestoken hand.

Falko's grootvader was niet alleen Fries kampioen, hij boekte ook buiten de provincie successen. “Hij bezat grote zilveren medailles, met koningin Wilhelmina er nog op”, herinnert Teatske Zandstra-De Groot, de moeder van Falko, zich nog heel goed. Hij won ook veel horloges. In die tijd hing het prijzengeld voor de nummers één, twee en drie in een tas aan een paal, aan het einde van de baan. Falko's snelle opa mocht steevast zijn zakken vullen met allerlei waardevolle muntstukken en biljetten.

“Het schaatsen ging toen meer om het geld dan om de roem”, zegt Teatske lachend. Falko's grootvader reed in één seizoen een huisje bij elkaar. Maar hij was daarbij ook slim. In bepaalde wedstrijden was hij bereid de zege aan een zwakkere plaatselijke held te laten. Als tegenprestatie eiste hij dan wel de overwinningspremie op.

Teatske is benieuwd hoe de kranten zullen schrijven over de zege van haar zoon, vóór de Noorse favoriet, Johan Olav Koss, en de verrassende derde, Rintje Ritsma. Ze hoopt dat ze het rustig houden met de bijnamen voor Falko. De "gespierde spijker' vindt ze best mooi, maar het irriteert haar dat de dunne benen van Falko ook al met "tl-buizen' zijn vergeleken.

Zandstra, geboren op honderd meter afstand van de Thialfhal waar hij gisteren triomfeerde, heeft inderdaad "dunne pootjes'. “Maar dat maakt niet uit”, zegt ploegarts Frank Nusse. “Het gaat om de vraag hoe een schaatser de meest effectieve afzet bereikt. Onder het krachtapparaat is gebleken dat Falko's spieren best heel stevig zijn. Absoluut gezien zijn ze natuurlijk niet zo sterk als die van een concurrent als Koss, maar gerelateerd aan zijn geringere lichaamsgewicht staat hij er wat dat betreft goed op. En Falko heeft nóg een voordeel: hij heeft genoeg snelle spiervezels, zodat hij heel goed kan sprinten.”

Pag.19:

Plastic hersenen onder kussen maken plaats voor oranje konijnen

De moeder van Falko, trad in de voetsporen van haar vader. Als piepjong meisje was Teatske Zandstra-De Groot één maal de ijspartner van haar pa Jouke de Groot. “Hij was toen al tamelijk oud”, zegt ze, “maar hij reed nog heel hard. Hij maakte veel grotere slagen dan ik.

Zelf deed ze haar best op de korte baan, maar ze was geen echte topper. Ze is er wel trots op nog te hebben geduelleerd met Atje Keulen-Deelstra, “maar dat is zeker al 25 jaar geleden”. Ze was toen nog niet getrouwd met Feike, de (ook goed schaatsende) vader van Falko, die in 1971 werd geboren. In de huiskamer van de familie Zandstra, op een steenworp afstand van het Thialfstadion, het strijdtoneel van het Europees kampioenschap, hangen aan de muur de eerste schaatsen van kampioen Falko. Houten Friese doorlopers. Op zesjarige leeftijd ging Falko voor het eerst met zijn ouders naar de ijsbaan. Teatske: “We bonden zijn schaatsen onder en hij gleed meteen weg. Echt, zomaar.”

Zeven was Falko, toen hij lid werd van de Heerenveense club. Hij had daarvoor dispensatie nodig, want hij was enkele maanden te jong. Op zijn negende stond hij al op Noren. Vader Feike: “Dat was eigenlijk niet zo goed voor zijn enkels. We hadden beter nog een paar jaar kunnen wachten met die grote ijzers, maar ja, Falko stond zo te dringen.”

Feike Zandstra, getekend door de ziekte van Bechterev, zegt een heel bijzondere band te hebben met Falko. Vooral als de spanning ten top stijgt zoekt Falko hem op. Zo ook gisterochtend, want alles en iedereen in Heerenveen richt zich dan op Zandstra junior. Na drie van de vier afstanden van de Europese titelstrijd immers staat hij op kop in het algemeen klassement.

De vraag is op dat ogenblik of Zandstra zich kan handhaven op de beslissende tien kilometer. Veertien seconden mag hij verliezen op de Noor Johann-Olav Koss, de kampioen van 1991 en 22 tellen op tempobeul Bart Veldkamp, de tweede concurrent. Hoewel het pas de achtste 10.000 meter in zijn carrière is zal hij het redden. Met verve en tot grote vreugde van zijn fanclub en supporters, die 's ochtends om acht uur al luidkeels “Falko, Falko” riepen voor de ouderlijke woning. Moeder Teatske geniet zichtbaar van al die aandacht. Ze zegt stralend dat ze zaterdag ook nog enkele oranje konijnen had gevonden. In de brievenbus.

“Dat wordt nog wat”, voorspelt Teatske zondagmorgen, “als Falko vanmiddag nummer één wordt. Toen hij als junior in Japan en Calgary wereldkampioen werd, was onze woning te klein voor alle bloemen en gelukwensen.” Vader Feike: “Wint hij, dan ben ik zeer gelukkig, maar ik ga niet echt uit m'n dak. Zit gewoon niet in mijn aard.” Zijn vrouw zegt het dan te zullen uitschreeuwen. Dat gebeurt later ook. Maar er zal geen champagne vloeien in huize Zandstra. Het blijft vooralsnog zelfs vrij stil, want Falko is naar het slotbanket.

Op de 500 meter legde Zandstra vrijdagavond met 38 rond dan ook al een basis voor zijn Europese titel. Op die explosie liet hij persoonlijke records volgen op de 5000 en 10.000 meter, terwijl hij de belangrijke 1500 meter winnend afsloot. Het kan zijn dat Nederland een nieuwe superheld op het ijs heeft. Iemand die de glorietijden van Ard en Keessie kan doen weerkeren. Zandstra is daar nuchter onder, een tikje verlegen zelfs, maar altijd vrolijk. Sommigen van zijn collega's van de nationale kernploeg zullen hun mening omtrent de Fries zeer moeten herzien. Ze schilderden hem eens af als een dommerdje, legden volgens de verhalen zelfs voor de grap plastic hersenen onder het hoofdkussen van de noordelijke EK-debutant.

Zandstra gaat nu op weg naar de Olympische Winterspelen. Hij zal daar vrijwel zeker acte de présence geven op de 1000, 1500 en 5.000 meter. Met medaillekansen. De kassa kan dan rinkelen. Maar miljonair word je niet in het schaatsen, ook al is je populariteit nog zo groot. Vandaar dat Zandstra via zijn begeleider Cor Zwarteveen cursussen blijft volgen aan het Friesland College. Hij wil de Middelbare Detailhandelschool per se afmaken, vervolgens in het bezit komen van het middenstandsdiploma om een winkel te beginnen.

Een sportzaak, zoals ex-schaatsheld Jan Bols die heeft, dat lijkt hem wel wat als hij zijn loopbaan op het ijs beëindigt. Maar zo ver is het nog lang niet.

Mannen 500 m5000 m 1500 m 10.000 m puntentotaal

1. Zandstra 38.006.46.10 1.54.01 13.52.65 158.245

2. Koss 38.736.43.46 1.54.71 13.52.02 158.913

3. Ritsma37.996.51.17 1.54.65 14.09.99 159.822

4. Karlstadt 39.416.45.62 1.56.41 13.48.29 160.189

5. Veldkamp 39.066.42.03 1.55.35 14.09.66 160.196

6. Bos 39.056.49.17 1.55.60 13.54.99 160.249

7. Hadschieff 38.336.51.28 1.55.23 14.20.47 160.891

8. Sighel37.896.59.24 1.55.53 14.23.71 161.509

9. Johansen 38.886.58.37 1.56.48 14.26.71 162.878

10. Gustafson 39.256.56.47 1.57.36 14.23.92 163.213

11. Anoefrijenko 38.797.03.72 1.57.12 14.42.28 164.316

12. Söndral 40.616.58.53 1.54.18 14.38.63 164.454

13. Dittrich 39.416.59.76 1.59.58 14.30.81 164.786

14. Emminger 40.046.58.07 1.58.23 14.42.24 165.369

15. Radke 41.026.59.11 1.59.88 14.35.64 166.673

16. Flade 39.317.03.80 2.11.25 14.33.25 169.102

Vrouwen 500 m3000 m 1500 m 5000 m puntentotaal

1. Niemann 41.514.17.68 2.04.54 7.19.29 169.898

2. Hunyady 41.194.22.97 2.04.70 7.28.96 171.480

3. Warnicke 43.184.18.67 2.07.47 7.21.06 172.887

4. Van Gennip 42.194.23.45 2.06.37 7.27.29 172.950

5. Van Schie 42.894.24.11 2.07.09 7.29.35 174.206

6. Börner42.064.27.63 2.07.07 7.38.48 174.769

7. Dascalu 41.554.27.71 2.07.68 7.43.69 175.097

8. Zijlstra 43.814.26.79 2.08.96 7.26.63 175.924

9. Abdoelina 41.934.30.91 2.08.82 7.44.60 176.481

10. Yttredal 42.324.28.09 2.07.85 7.50.53 176.670

11. Belci 43.564.31.07 2.09.91 7.42.76 178.317

12. Krohn 42.814.32.44 2.10.68 7.48.69 178.645

13. Wasilewska 42.584.34.37 2.10.40 7.50.77 178.851

14. Pechstein 43.184.27.33 2.11.20 8.01.93 179.661

15. Nystedt 43.324.33.73 2.12.00 7.57.98 180.739

16. Tönsberg 42.582.11.06 4.33.81 7.49.88 (dis)