Op Duitse veilingen leeft der Führer

Menige Nederlandse antiquaar trok dezer dagen ten minste één wenkbrauw omhoog bij het doornemen van de veilingcatalogus, die zijn Duitse collega Peter Kiefer zo vriendelijk was geweest hem toe te sturen. Niet zonder ergernis nam hij kennis van een ruim aanbod aan nationaal-socialistische en antisemitische boeken. Een halve eeuw na zijn dood blijkt Adolf Hitler, Führer aller Germanen, prominent aanwezig in het Duitse veilingwezen.

Peter Kiefer, in Pforzheim, is geen kleine jongen en daar komt hij rond voor uit. Vier keer per jaar veilt hij boeken, prenten en handschriften. Zijn catalogus voor de eerstvolgende veiling, op 8 februari, telt drieduizend nummers. Formaat 21 bij 27 centimeter, omslag in kleurendruk, een weelde aan illustraties.

De inhoud is hiermee nauwelijks in overeenstemming. Topstukken heb ik er niet in aangetroffen. Wel veel tweederangs goed. Daarbij komt dat er nogal wat beschadigde, versleten, door wormen aangevreten of uit verregende puinen opgeviste exemplaren tussen zitten. Imperfecties worden, dit moet gezegd, tot in details vermeld. Wat dat betreft is die catalogus zeker vakwerk. Toch heb ik liever boeken zonder imperfecties.

En dan de rubriek Nationalsozialismus. Er is een aanplakbiljet bij met deze bedreigende tekst: “Aufruf an die Bevölkerung! Auf Befehl des Führers und Obersten Befehlshabers der Deutschen Wehrmacht habe ich im Lande Böhmen mit dem heutigen Tage die vollziehende Gewalt übernommen. Hauptquartier Prag, den 15. März 1939. Der Befehlshaber der Heeresgruppe 3, Blaskowitz”.

Blaskowitz? Dat was die generaal met die houten kop, die op 5 mei 1945 in Wageningen zijn handtekening kwam zetten onder de capitulatie van de Duitse troepen in het westen. Het plakkaat verkeert niet in perfecte staat: verbruind, meermalen gevouwen en op de vouwen iets gescheurd. Bovendien heeft iemand er wat op geschreven. Desondanks wordt er een prijs voor opgegeven van 120 mark.

Let op: dit is een richtprijs! Het is heel goed mogelijk dat bieders straks de werkelijke prijs flink wat omhoog jagen. Aan de andere kant kan het ook gebeuren dat een richtprijs toch nog te hoog is gegrepen. Dan steekt niemand zijn hand op en wordt zo'n nummer door de veilinghouder "teruggenomen'.

Er is een nationaal-socialistisch Handbuch bij voor recht en wetgeving, van Hans Frank. Die werd later gouverneur-generaal van Polen en stierf aan de galg in Neurenberg. Voor zijn niet meer zo actuele chef d'oeuvre wordt 240 mark gevraagd. En voor Reichstagung in Nürnberg uit 1934 van Julius Streicher, de man van het antisemitische weekblad Der Stürmer, ook opgehangen, 150 mark.

Maar hier is Hitler zelf. Zes exemplaren van Mein Kampf. Daar zit géén eerste druk bij, zelfs geen exemplaar van voor 1933. Allemaal doodgewone, om niet te zeggen ordinaire banden uit de massale oplage van na de machtsovername. Een exemplaar van de 119de-120ste druk uit 1934 moet minimaal 200 mark opbrengen. Wel krijg je daarbij enkele werkjes van Hermann Göring cadeau, zoals Luftwaffe Schlägt zu en Zeppeline gegen England. Het is duidelijk: Göring telt antiquarisch niet mee.

Een uitspringer, wat de prijs betreft, is een Mein Kampf uit 1939, de jubileumuitgave ter viering van Hitlers vijftigste verjaardag, gebonden in blauw leer, 500 mark. "Schönes Exemplar', meldt de catalogus.

Hoe zou het komen dat een dergelijk boek, in gigantische hoeveelheden over Duitsland uitgestort, toch op de antiquarische markt zulke hoge ogen gooit? Ongetwijfeld zijn er veel exemplaren bij bombardementen verloren gegaan. Ook zullen er heel wat in 1945, bij de nadering van geallieerde of Russische tanks, in de kachel zijn gestopt. Maar er moet toch ook een uitgesproken vraag zijn naar zo'n boek. Niet de antiquaren jagen de prijzen op, maar de liefhebbers.

Onder de Hitleriana bevindt zich één boek met een zekere historische waarde: Der Hitler-Prozess. Uittreksels uit verslagen van het proces tegen Hitler en zijn trawanten na de mislukte Putsch van 1923. De zeer bescheiden vestingstraf waartoe hij werd veroordeeld heeft hij benut om met hulp van Rudolf Hess Mein Kampf te schrijven. 120 mark.

Antisemitische boeken vinden we in de rubriek Judaica. Een "Erste Ausgabe' van Die Geheimnisse der Weisen von Zion uit 1919, de bekende falsificatie van de tsaristische geheime dienst, dankbaar overgenomen door de nazi's, staat voor 200 mark genoteerd. Verder titels als Der ewige Jude, Handbuch der Judenfrage, die Presse als Machtsmittel des Judes.

Anti-antisemitische boeken ontbreken evenmin, zie Der gelbe Fleck. Die Ausrottung von 500.000 deutschen Juden. Met woord vooraf van Lion Feuchtwanger, Parijs 1936. “Materialreiche, frühe Dokumentation über die Judenverfolgung im Dritten Reich”: 240 mark. Zoals er ook enkele anti-naziboeken worden aangeboden. Een vroeg voorbeeld is Hitlers Weg uit 1932 van de latere bondspresident Theodor Heuss. Na de machtsovername ging het op de brandstapel. Voor een "sterk beschadigd' exemplaar wordt nu 130 mark gevraagd. En voor I paid Hitler van groot-industrieel Fritz Thyssen, tijdens de oorlog in Engeland verschenen, 120 mark.

Voor of tegen, het komt allemaal onder de hamer bij Peter Kiefer.

Foto Frans Schellekens: Hitleriana van voor de oorlog, nu prominent op Duitse veilingen