Jeltsin held af

HET GAAT NIET goed met Boris Jeltsin. De man die de Sovjet-Unie ontmantelde en het communisme begroef staat sinds die heldendaden onder zo'n zware druk dat van zijn tot voor kort onaangevochten geloofwaardigheid en prestige niet erg veel meer over is.

Zijn prijsliberalisatie van begin deze maand heeft van het overgrote deel van de Russen op slag armoedzaaiers gemaakt, en die armoedzaaiers tonen maar weinig begrip voor de beweegredenen van hun president. Jeltsins recente tour de province was bedoeld om de ratio achter de prijsliberalisering toe te lichten. Jeltsin kwam echter op zijn trip maar zelden toe aan uitleg: in vrijwel elke stad waar hij zich vertoonde werd hij belaagd door kwade burgers die hem de gigantische daling van de levensstandaard voor de voeten wierpen en de belegerde president zag zich genoodzaakt op zijn beurt kwaad het winkelpersoneel en de voedselproducenten “sabotage” van de hervormingen te verwijten - een even gemakkelijke als doorzichtige smoes.

Ook politiek waait de reuzendoder van gisteren de wind stevig in het gezicht. Voormalige medestanders als de Moskouse burgemeester Popov en parlementsvoorzitter Chasboelatov hebben de president als een baksteen laten vallen en hem het leven met bittere commentaren zuur gemaakt: Jeltsin, zo stelde Chasboelatov vorige week bij herhaling, moet als premier aftreden, liefst met zijn hele regering, want die doet niets en is, als ze wat doet, nog incompetent ook.

VOEG DAARBIJ de onverkwikkelijke ruzie met de Oekraïne over de toekomst van de Zwarte-Zeevloot, de onduidelijkheid over de vraag waar het met de GOS precies heen moet, Jeltsins nederlaag bij de samenvoeging van de voormalige KGB en het ministerie van binnenlandse zaken en het uitblijven van zelfs maar geringe tekenen van een verbetering, op welk gebied dan ook, en het is duidelijk dat het Boris Jeltsin slecht gaat. Toen de president het afgelopen weekeinde zowaar een griepje opliep, gonsde het in Moskou al direct van geruchten dat hij politiek kou had gevat en brachten de media zijn verschijning bij een volleybalwedstrijd als een belangrijk nieuwsfeit: een déjà vu, een terugkeer naar het oude Kremlin-watchen.

De moeilijkheden van Boris Jeltsin zijn even onvermijdelijk als ze voorspelbaar waren. Op de woorden van gisteren, die hem tot Ruslands populairste politicus maakten, moeten vandaag de daden volgen en die kunnen in de ruïneuze toestand waarin de Russische economie zich bevindt niet anders dan veel pijn doen. Er is voor de overgang naar de markteconomie geen recept, geen blauwdruk, geen heilig, veilig schema: er is alleen, ver achter de horizon, een ver doel dat moet worden bereikt, en de weg daarheen ligt vol valkuilen. Dat elke nieuwe maatregel Jeltsins heldenstatus verder aantast is niet te vermijden: dat hebben al heel wat andere voormalige helden - Walesa in Polen, Havel in Tsjechoslowakije, Zjelev in Bulgarije - eerder moeten ervaren. De tijd van de helden is voorbij, in de wereld van het voormalige socialisme. De draken zijn dood.

VOOR DE opbouw van een nieuwe samenleving is een ander soort leiders nodig, een ander soort leiding, een ander soort onverzettelijkheid. Er valt Jeltsin tot dusverre op dat gebied niet veel te verwijten. Hij heeft zijn politieke nederlagen - zoals het terugdraaien van een aantal decreten - netjes en zonder morren geslikt. Hij heeft de Russen gevraagd de prijsliberalisatie te slikken als een helaas noodzakelijke bittere pil. Hij heeft de pijn van de maatregel niet gebagatelliseerd. Tegenover die wijsheid steekt het opportunisme dat een man als Roeslan Chasboelatov vorige week aan de dag legde toen hij Jeltsin met zijn hele ministersploeg aan de kant wilde zetten zonder een deugdelijk alternatief aan te bieden, schriel en zelfs wat onheilspellend af.