Commissie-Quené: verdeeld advies; Forum strijdt met Tosca voor behoud van eigen orkest

Voorstelling: Tosca van G. Puccini door Opera Forum o.l.v. Gabriele Bellini. Met o.a.: Awilda Verdejo, Antonio Lotti, Anthony Raffell, Frans Fiselier, James Hutchinson, Nico Schaap. decor: Wuppertaler Bühnen; regie: David Prins. Gezien: 18/1 Twentse Schouwburg Enschede. Herhalingen: 22/1 Utrecht; 24/1 Groningen; 26/1 Amsterdam; 28/1 Heerlen; 30/1 Apeldoorn; 31/1 en 15/2 Rotterdam; 3/2 Arnhem 5/2 Den Haag; 9/2 Tilburg; 11/2 Nijmegen; 13/2 Venlo; 18/2 Drachten; 20/2 Eindhoven. TV-uitz.: 19/4 KRO.

Forum, het Twentse opera- en concertbedrijf dat minister d'Ancona gedeeltelijk wil opheffen, greep zaterdag de première van een nieuwe produktie van Tosca aan om toeschouwers als vertegenwoordigers van WVC en de Raad voor de Kunst nog eens extra duidelijk te maken dat het in zijn geheel wil blijven voortbestaan. Bij de ingang van de Twentse Schouwburg in Enschede werden strooibiljetten uitgedeeld door koorleden, reeds verkleed als nonnen en priesters voor hun opkomst in de eerste acte. In de zaal werd het logo van Forum op de zijwanden geprojecteerd en na afloop van de voorstelling zakte er een bord uit de toneeltoren met de tekst "Overigens zijn wij van mening dat Forum totaal moet blijven.' Deze actie kreeg meer applaus dan Awilda Verdejo, een heel respectabel vertolkster van de titelrol in Tosca.

Aan het eind van Puccini's opera, als haar geliefde Cavaradossi tegen haar verwachting in toch is geëxecuteerd, stort Tosca zich naar beneden. Ze kiest voor de dood, want zonder haar wederhelft kan ze niet voortleven. Het lijkt een metafoor voor de positie waarin Forum nu dreigt terecht te komen. De minister wil in haar voorstellen voor het Kunstenplan 1993-'96 immers af van het eigen orkest van Forum, dat nu de begeleiding van de operavoorstellingen verzorgt èn daarnaast nog concerten geeft.

De Raad voor de Kunst, die de minister daarover binnenkort moet adviseren, staat inmiddels voor een dubbel probleem. Al het extra geld dat er voor de komende vier jaar valt uit te delen aan andere takken van kunst, moet komen uit besparingen op de orkesten en de operavoorziening in de regio. Maar het is twijfelachtig of die herschikking in de praktijk kan worden gerealiseerd en of die voldoende geld oplevert.

Een commissie onder leiding van SER-voorzitter Quené heeft daarover inmiddels aan de Raad voor de Kunst een verdeeld rapport uitgebracht. Een meerderheid stemt in principe in met de ideeën van de minister. De voorstellingen van Forum, die in aantal moeten worden teruggebracht van 96 tot 70, zouden dan worden begeleid door wisselende orkesten uit de regio en van de Hilversumse omroep. Verder zou Forum bij de bouw van decors moeten samenwerken met de Nederlandse Opera en ook gebruik moeten maken van het koor van de Nederlandse Opera. Daarnaast krijgt het nieuwe Opera Zuid definitieve erkenning.

Maar volgens insiders is het rapport van de commissie Quené vaag en onvoldoende onderbouwd. Volgens Forum leveren ze zelfs helemaal geen besparingen op. Die worden opgeslokt door langere reistijden voor de orkesten en de vermindering van het aantal voorstellingen per produktie van zestien tot tien. Een minderheid van de commissie Quené (Doelen-directeur Van Dael en ex-Residentie Orkest-directeur Van der Meer) wil Forum wel een eigen opera-orkest laten behouden.

Het "Wij willen blijven'-protest van Forum, dat nog steeds kampt met tekorten die dateren van de fusie met het Overijssels Orkest (1983) en de gevolgen van allerlei bestuurlijke problemen, is al even traditioneel als deze Tosca, de enige nieuwe produktie van dit seizoen. De manier waarop die tot stand kwam is ook al weer een metafoor voor de weinig standvastige manier waarop al jarenlang gewerkt wordt bij Forum. Het gezelschap blijft maar bezig met het herstructureren van de artistieke staf en heeft na het plotselinge vertrek vorig jaar van directeur Westerhoud (begonnen als interim-manager) nu met Hans Bal inmiddels alweer een tweede interim-bestuurder, voor drie dagen per week.

Oorspronkelijk was deze Tosca opgezet als een co-produktie met de Opera van Wuppertal, geregisseerd door Hans Popp. Maar na het zien van de Duitse voorstelling besloot Forum tot een eigen versie. De leiding ging naar de 30-jarige David Prins, voormalig cellist bij het Nederlands Studenten Orkest en het Ned. Theater Orkest. Na een aantal regie-assistenties is hij nu aankomend operaregisseur, een zeldzaam verschijnsel in ons land.

Delen van het nogal kale en witte decor uit Wuppertal werden wel gehandhaafd. Het enige kleurrijke ervan, een fresco met een soort Géricault in de stijl van de jaren '30 van deze eeuw, wringt duidelijk met de rest van de stilering en kostumering, die geheel historiserend is. De enscenering is conventioneel, al ontbreken er naast de klassieke citaten (zoals een op de vloer liggend begin van de aria Vissi d'arte) ook een aantal even geliefde details, zoals het ritueel met de kaarsen rond het lijk van Scarpia.

Er zijn wat aanzetten tot een eigen karakterisering van de personages, zoals in de eerste acte de moeizame verhouding tussen Cavaradossi en zijn vriend Angelotti. Maar daar blijft het verder ook bij: dat de politiechef Scarpia hier eerder een in wezen goedaardige boerse bruut is dan een vileine wreedaard ligt eerder aan Anthony Raffell dan aan David Prins. Voor het overige is het ouderwetse acteerniveau vaak nauwelijks acceptabel.

De vocale bezetting is alleszins bevredigend. De Puertoricaanse Awilda Verdejo is een warmbloedige Tosca die met flair en enige nuances goed gestalte geeft aan de hoofdlijnen van de rol. En Antonio Lotti (Cavaradossi) en Anthony Raffell (Scarpia) zijn eveneens heel betrouwbaar gecast. Het orkest van Forum doet uiteraard hoorbaar zijn best, al is het jammer dat dirigent Gabriele Bellini (een van de artistieke leiders) hier een minder scherp gemotiveerde indruk maakt dan in vorige produkties.