AFRIKAANS VOETBAL KRIJGT JANUSKOP

Nigeria en Kameroen hebben zich als eerste twee teams geplaatst voor de halve finale van de Afrika Cup '92, het toernooi voor landenteams in Senegal. Vandaag worden de andere twee kwartfinales gespeeld. De Januskop van het moderne, Afrikaanse voetbal: onbevangen spel en westers resultaatvoetbal houden elkaar voorlopig in evenwicht.

De gisteren gespeelde kwartfinales lieten de twee gezichten van het huidige Afrikaanse voetbal zien. In een van spanning zinderende wedstrijd met louter onbevangen aanvallend spel versloeg Nigeria de smaakmaker van het tot nu toe wat tegenvallende evenement, Zaïre. De tweede kwartfinale maakte duidelijk, dat de steeds groter wordende belangen ook op de Afrikaanse velden de dood in de pot kunnen betekenen. In een gortdroge wedstrijd won het gelouterde en ervaren Kameroen onverdiend maar op professionele manier met 1-0 van het gastland Senegal.

Voor het eerst speelden dit keer twaalf teams in de eindronde om de Afrika Cup. Het voetbal op het continent groeit sterk in de breedte en dus was de kans kleiner dat een potentiële winnaar zich in de aanloop al zou verslikken. Terugblikkend kan gezegd worden dat de nieuwe formule geen succes was. Vier poules van drie moesten acht kwartfinalisten opleveren, wat in de praktijk betekende, dat het voorkomen van een verlies van twee punten belangrijker werd dan het binnenhalen van de volle winst.

De favorieten spaarden bovendien hun krachten. Toch bleven de verrassingen niet uit. De snelle uitschakeling van Kenia lag in de lijn der verwachtingen, maar zelfs ingewijden hadden het debacle van het Noord-Afrikaanse voetbal niet voorzien. Struikelde Tunesi"e al in de voorronde, Egypte, Algerije en Marokko gingen in Senegal niet minder roemloos ten onder. Bezuiden de Sahara zal dit alleen al reden tot feest geweest zijn.

Over en weer leven tussen die twee delen van het continent de nodige gevoelens van afkeer. Het zuiden met name verwijt het noorden een gevoel van superioriteit en een racistische houding ten opzichte van negers. Sentimenten die bijvoorbeeld meespeelden in de beladen finale om de Afrika Cup twee jaar geleden tussen Algerije en Nigeria, door Algerije in eigen huis gewonnen. Het stak bovendien voorheen dat Noord-Afrika op de WK telkens met de eer ging strijken, vandaar dat het succes van Kameroen in Italië tot diep in Zuid-Afrika gevierd is.

Titelkandidaten Ghana, Nigeria, Kameroen en Zambia lieten in het eerste bedrijf hun ware gezicht nog niet zien. Des te opvallender waren de prestaties van Zaïre. De Luipaarden uit het land van Mobutu stonden begin jaren zeventig in Afrika eenzaam aan de top. Ze behaalden de Africa Cup in 1968 en 1974, maar dropen op de WK van 1972 af met de staart tussen de benen. Hun optreden, driemaal verlies met een doelsaldo van nul voor en veertien tegen, gaf critici destijds de kans het voetbal in zwart Afrika als minderwaardig af te schilderen. Een wanprestatie die hen lang kwalijk is genomen.

Voor het oog van de wereld heeft Zaïre zich afgelopen week echter gerevancheerd. Het speelde weliswaar opportunistisch, maar koppelde een flinke dosis techniek aan een geweldige werklust. Dat leverde tegen Marokko een open wedstrijd op met veel spectaculaire momenten en veel kansen aan beide zijden.

Ook de kwartfinale tegen Nigeria had een zeldzaam hoge amusementswaarde. Nigeria nam in de tiende minuut een voorsprong door een doelpunt van Rashidi Yekini, de pinch-hitter van coach Clemens Westerhof bij de vorige editie van de cup en tijdens de voorronde. Ook nu in Dakar voert hij met drie goals de lijst van topscoorders aan. Na die snelle treffer deden zich nog vele spannende momenten voor rondom het doel van MVV-keeper Aloy Agu. De winst hing aan een zijden draadje, maar Nigeria had het geluk en de scheidsrechter aan zijn zijde en won nipt met 1-0.

Ook Senegal kwam in de eerste ronde goed voor de dag met aanvallend voetbal. Het gastland trof in de kwartfinale echter een lusteloos of wellicht machteloos Kameroen, dat zonder de bevliegingen van sterspeler Roger Milla aanvallend geen schim blijkt van de ploeg die op de WK in Italië furore maakte. In een onvriendelijk duel - het enige tot nu toe - hielden de Ontembare Leeuwen de deur op een professionele manier op slot, wetend dat ze in noodgevallen kunnen rekenen op de ervaren doelman Joseph-Antoine Bell. Loerend op een enkele kans scoorde Kameroen vijf minuten voor tijd onverwacht en tegen de verhoudingen in, tot grote ontzetting van de zestigduizend in het stadion en van coach Le Roy van Senegal, een aantal jaren geleden nog in dienst van Kameroen.

Van Ghana, een van de kanshebbers voor de titel, mag verwacht worden dat het vandaag in de kwartfinale het stug en sober maar niet onverdienstelijk spelende Congo aan de kant zet. De Black Stars wonnen de cup al vier keer, maar stonden sinds 1984 niet meer in de eindronde. Ze zijn erop gebrand de revival van Ghana als voetbalnatie in cijfers uit te drukken. Ghana liet nog niet het achterste van zijn tong zien, maar aanvoerder Abedi Pele, spelend bij Olympique Marseille, lijkt goed in vorm. Samen met de zeventienjarige ster Nii Lamptey van Anderlecht, Prince Opoku (ex-Sparta) en de in de Bundesliga spelende Anthony Yeboah moet hij toch een plaats in de halve finale (donderdag) kunnen afdwingen. De tegenstander heet dan Nigeria.

Zambia, met PSV-speler Kalusha in de gelederen, zal het in de andere kwartfinale een stuk zwaarder hebben tegen Ivoorkust dat in de eerste ronde Algerije afdroogde en als groepswinnaar uit de bus kwam. Ivoorkust moet het hebben van briljante momenten van spelers als Traore en Fofana, maar dwong respect af tijdens de kwalificatie en opnieuw in de eerste ronde van dit eindtoernooi.

De weg van Zambia naar Senegal daarentegen ging niet over rozen. Het team van Kalusha en Charles Musonda (Anderlecht) werd en passant nog wel kampioen van Oost- en Centraal-Afrika, maar dat mag op het continent nauwelijks naam hebben. De krachtpatsers komen gewoontegetrouw uit West- en Noord-Afrika. In Senegal volgde een verdiende overwinning tegen Egypte, maar op het verlies tegen Ghana viel evenmin wat af te dingen. Mocht Zambia winnen van Ivoorkust, dan treft het donderdag in de halve finale Kameroen. Een wedstrijd die waarschijnlijk in de schaduw blijft staan van de andere halve finale, tussen Ghana en Nigeria. Een tweestrijd die wellicht de finale had moeten zijn.