Van de miljoenen in de dieperik

"Ik ben hier godverdoeme al een uur aan het zeveren.' Jean Pierre van Rossem (1945) houdt na zijn vrijlating uit de Antwerpse gevangenis een persconferentie. Een pakje Belga in de ene hand, een stapel dicht betikte vellen in de andere. In november vaardigde de Belgische kiezer hem en twee van zijn vrienden af naar het parlement en dus mag Van Rossem in een zaaltje van het Paleis der Natie zijn verhaal doen. Halverwege last hij een pauze in; het onthullen van een schandaal maakt dorstig.

Jean Pierre heeft een hekel aan de Belgische politiek en dat had de kiezer vorig jaar ook. Niet alleen het extreem-rechtse Vlaams Blok maar ook zijn lijst ROSSEM ("Geen gezwijn, stem libertijn') werd een groot succes.

Toen eind december een delegatie van zeven Kamerleden zijn cel binnenliep om met de nieuwe collega te overleggen, was Van Rossem innig tevreden. ""Eindelijk wat gepresteerd in m'n leven: zeven Kamerleden in de bak gekregen, al was het maar voor twee uur.'' Op verzoek van het parlement liet Justitie hem op 2 januari vrij; zijn hechtenis is geschorst "voor de duur van de parlementaire zitting'. Maar het onderzoek wegens valsheid in geschrifte, oplichting en verduistering van ongeveer 3 miljard belgische frank zet het Antwerpse gerecht voort.

De zaak dateert van eind 1990 toen justitie Van Rossem begon te verdenken van frauduleus bankroet - tot mei had hij voor ongeveer 12,5 miljard frank beleggingscontracten afgesloten, onder de vlag van de Newyorkse broker-firma Bache Security. Helaas ontkende deze firma ooit van Van Rossem te hebben gehoord. Ook de "Bache-medewerkers Davis en Suthcliffe', aan wie de Antwerpse beleggingsadviseur het geld meegaf om in de VS te beleggen, waren voor het Newyorkse hoofdkantoor totale onbekenden.

"Van Rossem gaat de dieperik in' kopte De Standaard op 19 juni 1990. Op een persconferentie wijst hij naar de beurscrash van oktober 1989, de dood van zijn vrouw, waardoor zijn minderjarige zoon de helft van zijn vermogen erft en automatisch deed blokkeren, en de zaak met Bache Security. Aan de loopbaan van Vlaanderens beroemdste aandelen-goochelaar lijkt een einde gekomen. Hij wordt in voorlopige hechtenis genomen, na klachten van gedupeerde beleggers die hem ervan beschuldigen met ongedekte cheques te werken. Zijn Ferrari's worden geveild, evenals zijn Saab, Mercedes en Chrysler.

Exorcist

Van Rossem wordt vlak na de oorlog geboren in Brugge, in een behoudend katholiek milieu. Zijn vader was bureauchef bij de Spoorwegen. In zijn officieuze biografie (Moneytron, door Martine van den Driessche, uitgeverij Hadewijch) wordt de kleine Jean Pierre aangeduid als vroegrijp, kritisch en intelligent. Op z'n twaalfde ontwikkelt hij een passie voor de Russische literatuur. Zijn moeder vreest het ergste: ze stuurt hem eerst naar een psychiater en dan naar een exorcist. Hij voltooit echter de middelbare school, richting Latijn en Wiskunde, en gaat wiskunde en economie studeren in Gent. 's Nachts werkt hij als arbeider, overdag studeert hij. Voor zijn scriptie over de omloopsnelheid van geld in de EG krijgt hij een grote geldprijs. In 1968 trekt Van Rossem de studentenrevolutie in de VS tegemoet - hij ontdekt er de econometrie: het omzetten van economische gegevens in mathematische vergelijkingen waarmee voorspellingen gedaan kunnen worden.

Van Rossem raakt er ook aan de drugs: heroïne, cocaïne, speed, LSD, morfine. Hij heeft ongeveer 3 gram per dag nodig. Terug in België begint hij een bedrijfje in discount-kaarten en geeft studenten bijles, maar gaat failliet. Wel haalt hij een Master's degree en presenteert zijn eerste econometrische model. Blootsvoets en gehuld in een wit laken gaat hij op bezoek bij de minister van economische zaken en voorspelt hem een zware crisis voor 1974, met ruim 300.000 werklozen. Later blijkt hij gelijk te hebben - het worden er ruim 740.000.

Van Rossem zit tegen die tijd in de cel - belediging en "wederspannigheid' tegen de politie en diefstal van twee cheques. In de gevangenis kickt hij noodgedwongen af en neemt zich voor uit protest tegen het kapitalisme "dollarmiljardair' op de dan splinternieuwe optiemarkt te worden. Met relatief kleine inzetten zijn daar grote winsten te behalen - Van Rossem begint in de cel met de ontwikkeling van een model dat beursindexen moet voorspellen.

Moneytron

Eind jaren zeventig trouwt hij en krijgt een kind. Als free-lance journalist voor het weekblad Humo interviewt hij dan de halve politieke klasse van België. Zijn gebundelde artikelen uit Knack "Hoe genezen we onze zieke economie' uit 1979 brengt hem voor het eerst in de publiciteit. De pers spreekt van opvallende adviezen van een "marxistische econoom uit Gent'.

Eind jaren zeventig begint hij ook weer met het bijspijkeren van studenten aan de universiteit van Gent: in wiskunde, fysica en scheikunde. Het wordt een bloeiend bedrijf. Van Rossem sleept vrijwel al z'n studenten, tegen zeer hoge tarieven, door de examens en neemt de beste dan meteen zelf in dienst. In Leuven en Brussel begint hij dochterbedrijven. De beste cursisten belooft hij een auto - een Golf GTI. Zelf rijdt hij dan al in een Ferrari. 's Nachts en in de weekenden puzzelt hij verder aan zijn model dat in 1986 klaar is. In 1987 boekt hij zijn eerste succes met Moneytron - hij weet op een eerste investering van 26 miljoen dollar, verkregen van een geheimzinnige maecenas, zestig procent rendement te boeken. Tegen het eind van dat jaar heeft hij 150 miljoen dollar verdiend. De beleggers stromen toe - op het toppunt van zijn kunnen zou hij 7 miljard dollar beheren.

Van Rossem wordt een mediafiguur - de dikke man met de lange grijze hippieharen die Ferrari's koopt en een Formule I renstal begint. De man die zijn eerste vrouw in een koelgraf heeft laten conserveren. Een hippie in de haute finance, een gewone jongen met een grote mond uit Brugge, bij wie de Franstalige aristocratie graag bij in de wachtkamer zit. Hij smijt met geld, beledigt parkeeragenten en rijdt op de Belgische autowegen meer dan 200 kilometer per uur. Vlaanderen smult. Van Rossem is een folk-hero: voor zijn val wordt hij in de media aangeduid als Robin Hood, Tyl Uylenspiegel en Merlijn.

Als hij begin jaren negentig failliet is, stoppen gewone Antwerpenaren hem op straat briefjes van honderd frank toe. Een stripverhaal waarin Van Rossem hoofdpersoon is ("De Poenpakker', uitgeverij Loempia) raakt half december binnen een dag uitverkocht. Dat het gerecht na een onderzoek verklaart ""geen enkel bewijs'' te hebben kunnen vinden dat Van Rossem ooit één frank daadwerkelijk belegde kan niemand wat schelen. Zou het een grootschalige "witwas operatie' van zwart geld zijn geweest? Of het type beleggingsoperatie waarbij iedere nieuwe investeerder wordt betaald met de inleg van de vorige? Justitie doet inmiddels huiszoekingen bij investeerders die zich niet als gedupeerde hebben gemeld in de hoop te achterhalen hoe de winsten eigenlijk zijn behaald. In de Belgische pers wordt hij inmiddels aangeduid als "nar' of "oplichter'.

Overdaad aan fouten

Als Van Rossem in de zomer van '90 wordt vrijgelaten verklaart hij zich voortaan aan de literatuur te zullen wijden - met raceauto's en beurskoersen wil hij niets meer te maken hebben. Inmiddels zijn er vier boeken op de markt, allemaal gekraakt door de recensenten, die hij sindsdien aanduidt als ""conservatieve beerputwormen''. Zijn debuut "Staat in staat van ontbinding' werd echter een bestseller met 30.000 exemplaren. De lezer wacht nog op zijn voor begin volgend jaar aangekondigde "Vergelijkende geschiedenis van de moderne Nederlandse literatuur 1780-1990', waarvan de eerste 150 bladzijden door de uitgever werden geweigerd wegens een overdaad aan fouten.

In het najaar van 1991 komt Van Rossem opnieuw in moeilijkheden. Hij is dan een politieke partij begonnen (Radicale Omvormers en Sociale Strijders voor een Eerlijker Maatschappij, kortom, ROSSEM). Maar de nummer vier op zijn lijst, de helikopterpilote A. Holvoet, een kennis uit zijn race-dagen, doet aangifte bij de politie wegens valsheid in geschrifte en oplichting. Van Rossem zou het beleggen toch niet hebben kunnen laten en nu met het geld van "kleine beleggers' aan het speculeren zijn geslagen, waaronder dat van haar. Er zou drie miljard frank zoek zijn. Ook zou hij handtekeningen om kieslijsten in te kunnen dienen hebben vervalst. Van Rossem wordt weer eens gearresteerd, evenals trouwens Holvoet die door Justitie ook niet wordt vertrouwd.

Van de ROSSEM-campagne blijft zo alleen het als boekje uitgegeven Libertijns Manifest over, waarin de lijsttrekker verklaart ""schijt te hebben aan de traditionele politieke partijen die het land naar de bliksem hebben geholpen''. Behalve rechtstreekse verkiezingen voor rechters, gouverneurs, burgemeesters, ministers en premiers, stelt hij een moratorium op de staatsschuld voor, stopzetting van subsidie aan het katholiek onderwijs, gratis telefoon voor bejaarden en invoering van twee televisieloze dagen per week. Tevens belooft hij de kiezer in het parlement met enige regelmaat schandalen te zullen onthullen, waardoor leidende Belgische politici wel af moesten treden.

Vorige week vrijdag was het zover. Het Kamerlid Van Rossem leest voor uit zijn eerste schandaal. Het gaat over "passieve corruptie' van minister Eyskens onder wiens verantwoordelijkheid 40 miljard frank overheidssteun in de jaren tachtig zou zijn verspild in de textielsector. In een eindeloze litanie somt Van Rossem namen, plaatsen en bedragen op, zichzelf onderbrekend met "'t is wel eigenaardig' of "ik kan het niet verklaren'. Vrij associërend op de thema's samenzwering, complot, moord, christen-democraten, kapitaal, verre landen, sex en justitie vertelt Van Rossem een wonderlijk verhaal over Luxemburgse holdings, Chileense bankrekeningen, lakse politici en auto's waarvan tegelijk stuur en remmen uitvallen. De volgende dag laat Eyskens weten Van Rossem voor de rechter te dagen "wegens eerroof' en een zeer hoog bedrag schadevergoeding te eisen.

Van Rossem interesseert het niet. Hij richt zich alweer op de gemeenteraadsverkiezingen van 1994. Van Rossem wil burgemeester van Antwerpen worden, om dan het Vlaams Blok dwars te kunnen zitten dat er sinds november de grootste partij is. ""Voor minder dan 50.000 voorkeursstemmen doe ik het niet'', heeft hij gezegd. De speculant ruikt winst - in november scoorde hij al ruim 27.000, waarmee hij de populairste politicus van Antwerpen werd.