Overneming Etna sluit tijdperk af

ULFT, 18 JAN. Waar andere dorpen zich aankondigen via hun kerktoren, bepaalt de fabriekstoren van kachelfabrikant DRU de "sky line' van Ulft. "DRU, 1754' meldt een groot reclamebord op die toren. De gebouwen eromheen zijn van later datum en stralen, in plaats van trotse traditie, vergane glorie uit. Het is de karakteristieke industriële bouw van de eerste helft van deze eeuw: de tijd dat in dit gedeelte van de Achterhoek duizenden gietijzeren kolenkachels gemaakt werden. Bij DRU, een afkorting van Diepenbrock en Reigers Ulft, bij Benraad en Vulcaansoord in Terborg, bij Pelgrim en Bockal in Gaanderen.

Die tijd is inmiddels lang voorbij. De gisteren door Internatio-Müller aangekondigde verkoop van het eens roemruchte Etna (fornuizen, ovens) is waarschijnlijk een laatste stuiptrekking op een fornuizen- en kachelmarkt die de laatste twintig jaar drastisch is veranderd. Als concurrent Atag erin slaagt Etna te verwerven, lijkt de herschikking voltooid.

Pag.18:

Centrale verwarming nekte kachelfabrikant

Sinds zich in het begin van de achttiende eeuw ijzergieterijen wegens de goede ijzerrijke grond langs de oevers van de Oude IJssel vestigden, was de metaal in dit gedeelte van de Achterhoek na de landbouw veruit de sterkste bedrijfstak. Van Doesburg tot Ulft werden gietijzeren pannen, kachels en fornuizen gemaakt. Dat gebeurde overigens ook elders in het land; bij Faber in Leeuwarden bijvoorbeeld, in Hilversum bij Jaarsma, in Deventer bij Davo en bij Etna, toen nog in Breda.

Steenkool verdween als primaire brandstof, gevolgd door olie, en het gas veroverde de keukens en huiskamers van Nederland. De branche veranderde mee - gaskachels werden bij tienduizenden geproduceerd en het leek allemaal of het niet kapot kon. Alleen al in de Achterhoek vonden eind jaren zestig zeker 3500 mensen een baan in de fabricage van kachels en fornuizen.

Maar begin jaren zeventig vielen de klappen met de opkomst van de centrale verwarming. De markt voor gaskachels stortte in één jaar dramatisch in. In 1972 werden in Nederland nog 650.000 gaskachels verkocht, een jaar later waren dat er nog 350.000.

Binnen korte tijd sloten grote fabrikanten als Davo, Jaarsma, Bockal en Vulcaansoord hun poorten. Honderden arbeidsplaatsen verdwenen. Vervolgens tekende zich op de markt een concentratietendens af, waarbij een tweedeling zichtbaar werd tussen kachelfabrikanten en producenten van keukenapparatuur.

Het relatief jonge Ulftse bedrijf Atag, 45 jaar geleden opgericht en fabrikant van voornamelijk fornuizen, vervulde daarbij een hoofdrol. Atag nam in 1981 Benraad uit Terborg over en vijf jaar later Pelgrim uit Gaanderen. De bedrijven, producenten van vooral kachels, konden het zelfstandig niet bolwerken. Net als vroeger gebruikelijk was, werd Atag groot in zowel fornuizen als kachels.

Etna lijkt nu de weg van Benraad en Pelgrim te volgen. In de jaren zeventig voorzag het nog half Nederland van ovens en fornuizen, maar het aandeel op die markt zakte sindsdien tot vijftien procent. Door “mismanagement” en “jarenlang gesol en gezeul”, meent T. Reuver van de vakbond Unie BLHP. “Doordat het bedrijf de markt niet kon volgen”, menen anderen. Maar Etna heeft een goede naam en merkbekendheid, en blijkt in ieder geval voor twee partijen nog aantrekkelijk genoeg. Naast Atag dingt ook de zittende directie naar het bedrijf.

Ongeveer één miljoen Nederlandse woningen worden nog met gaskachels verwarmd, "lokale verwarmingsapparaten' in vaktermen. De jaarlijkse verkoop van nieuwe gaskachels bedraagt zo'n 80.000 stuks; haarden, gevelkachels en sfeerverwarming (houtkachels en inzethaarden voor open haarden). Op die markt bewegen de Atag-bedrijven Pelgrim en Benraad zich, naast buitenlandse merken en DRU, dat vorig jaar door investeringsmaatschappij Wolters Schaberg al werd overgenomen van Internatio-Müller.

Op de markt voor kooktoestellen is Atag in Nederland verreweg de grootste; het claimt een aandeel van 50 procent. Er worden in dit land jaarlijks zo'n 75.000 losstaande fornuizen verkocht, een zelfde aantal kookplaten en zo'n 70.000 "inbouwunits'. Slaagt Atag erin Etna over te nemen, dan beheerst het twee derde van die markt.