Lijntje naar morgen (1)

Het heeft te maken met democratie en de toekomst van onze welvaart. Maar het klinkt ingewikkeld en daarom is het geen populair conflict in de politiek. Een kleine elite beleeft er de pret van de macht aan. Negen van de tien Nederlanders heeft het, genieten gedachteloos en zijn zich van geen probleem bewust. Het is rond en het glimt.

De revolutie breekt in dit land niet meer op straat uit. Vroeger trok een vergadering van woedende burgers nog wel eens naar het paleis. Nu zitten zij thuis en vechten zelfbenoemde vertegenwoordigers de zaken uit. De komende weken komt zo'n lang met "overleg' ingepolderd conflict tot een hoogtepunt. In dat opzicht verloopt het Nederlandser dan "Simons en de Kloz'. Inzet van deze strijd: de macht over één van de meest bekeken en minst zichtbare faciliteiten van het land, de kabel.

Op 3 februari staan de partijen tegenover elkaar. Allervriendelijkst natuurlijk. Ons kent ons. Aan respect en waardering ontbreekt niets. Sterker nog, als de voortekenen niet bedriegen gaat men op die dag de enige jaren gekoesterde strijdbijl zoek maken, tot wederzijdse tevredenheid. De hoofdrolspelers zijn de PTT en de Vereniging van Nederlandse kabelexploitanten, schuilgaand onder de lettercombinatie Vecai.

Bij de PTT stelle men zich voor het verzelfstandigde staatsbedrijf voor post en telefonie dat zich nog een paar jaar commercieel en financieel mag warm lopen vóór dat verkoop van een deel van de aandelen door het Rijk aan de orde komt. Het bedrijf is bezig met een opmerkelijke mentaliteits-verandering. Deels tracht men commerciëler te worden op gebieden waar door traditie en wetgeving geen concurrentie bestaat. Voor een groeiend ander deel probeert men het ambtelijk stof zo snel mogelijk af te borstelen om de oplaaiende concurrentie aan te kunnen.

Vooral de telefonie-poot PTT Telecom kijkt permanent over de grens. Daar komt het gevaar vandaan, daar moet het bedrijf met zijn kleine thuismarkt groeien tegen de reuzen uit Amerika, Japan, Engeland, Frankrijk en Duitsland in. Samen met AT&T wordt de Oekraïne in staat gesteld "es wat van zich te laten hoorn', met de Zweden is een belangrijke alliantie gesloten en later dit jaar zou een belangrijke lijn naar een Amerikaans telefoonbedrijf kunnen worden gelegd.

Het eigen land moet intussen rijp worden gemaakt voor de harde realiteit van open concurrentie in de wereld. Daar gaat de telefoongebruiker nog meer over horen. Diezelfde klant is opeens gemeenteburger wanneer het om tv-beeldjes gaat, geheel buiten het beheer van de PTT. Wie een minuut met frisse blik naar die thuismarkt kijkt, struikelt over het dubbel werk: al die telefoondraden naast de "kabel'-draden in de zelfde stoep.

"De kabel' is een lappendeken van gemeentelijk bestuurde kabelnetten. Een technisch verouderde, uitsluitend lokale maar gigantische infrastructuur, waar een zeer beperkt gebruik van wordt gemaakt. Door kenners omschreven als “een snelweg zonder borden of afslagen waar een paar uur per dag een driewieler overheen rijdt”. Voor driewielers leze men: "gewone' televisie-programma's en geen nieuwe diensten waar burgers en bedrijven veel aan zouden kunnen hebben (gemeentelijke volksraadpleging, winkelen, hulpnetwerken oor bejaarden, bibliotheekdiensten, enzovoort.)

"De kabel' is op de meeste plaatsen een weinig flamboyante gemeentelijke voorziening. Bijna niemand weet hoeveel het kost en of de rekening wordt geïnd door het elektriciteitsbedrijf of met de afvalstoffenheffing. Een enkel stofje publiciteit waait wel eens op als CNN niet te zien is bij het uitbreken van de oorlog in de Golf. En nu moet Sports Channel er tijdig op om de Winterspelen uit te zenden.

De Gemeenteraad heeft het laatste woord, maar de exploitatie van de kabel is meestal uitbesteed aan een aparte stichting, het energiebedrijf of een ondoorzichtige NV, waar soms de PTT of een ander groter belang achter zit. Actieve burgers weten: vragen staat vrij, maar het helpt zelden. De heren ver achter het loket bepalen met hun natte duim in de wind wat u wilt zien.

Zoals zij ook bepalen dat het nodig is uw kabelnet te verdubbelen, zodat u ook RTL+ of de Turkse TRT kunt zien. In feite is de laatste jaren weer voor honderden miljoenen geïnvesteerd door de meer dan honderd bedrijven en bedrijfjes die her en der de kabel beheren. Wat u daar voor kreeg tegen welke prijs en met welke toekomstvisie is u zelden verteld. Dat uw kabelexploitant daarmee lijnrecht inging tegen het advies van een belangrijke landelijke commissie-Zegveld en de overtuiging van de PTT, is er zeker ook niet bij verteld. Maar zo is het wel.

Toen minister Kroes de verzelfstandiging van de PTT wist te realiseren, was zij zo praktisch de kwestie van de vrolijke lappendeken van lokale kabelnetwerken er maar even buiten te laten. Dat zou het hogere doel, het in de marktsector duwen van de PTT, in gevaar brengen. De kabel heeft namelijk alles te maken met gemeentelijke autonomie, belichaamd in de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Het zou jaren geduurd hebben voordat men daar niet uitgekomen was.

Het gaat niet alleen over gemeentelijke principes. Op lokaal niveau is de kabel ook iets spannends voor de bestuurder. Zolang het financieel niet te ingewikkeld wordt en er niet te veel gedoe ontstaat over de zenderkeuze, vinden veel wethouders het best leuk commissaris te zijn van "hun' kabel-bedrijf. Het jaardiner met dames, af en toe een fascinerende studiereis naar de beurs in de States. Ach, het geeft het leven van de grote man in kleine stad een beetje kleur. En dat alles in het algemeen belang en fiscaal in orde.

Het was dan ook schrikken toen de PTT vorige zomer een convenant bleek te hebben gesloten met het provinciale elektriciteitsbedrijf in Noord-Brabant, exploitant van een groot aantal kabelnetten aldaar. Al bijna twee jaar werd in een stille stuurgroep vergaderd tussen PTT en Vecai over de manier waarop het streven naar voortgaande zelfstandigheid van de kabelnetten en het eenheidsstreven van de PTT harmonieus ineengevlochten konden worden. Nu sloeg de leeuw opeens toe en hapte een groot regionaal konijn op. De vertering zou jaren duren, maar de intentie werd als duidelijk en agressief ervaren.

Het is in dit heftig-Hollandse landschap dat de lijnen naar de toekomst worden getrokken. Het democratisch beheer van een in potentie belangrijk middel ter revitalisering van de democratie is één kant van de zaak. De evenwichtige uitbouw van een hoofdpijler van economische ontwikkeling een ander facet van nationaal belang. De kabelaars kijken volgende week of zij het eens kunnen worden met elkaar. Daarna volgt de PTT. Blijf kijken.