Grootmeesteres en houthakker

Ik had beloofd u de afloop te vertellen, maar al zo lang geleden dat u het waarschijnlijk vergeten bent. De schaakmoord. Het was in juli 1990. Het begon ermee dat de Engelse grootmeester Raymond Keene, schaakmedewerker van de Times, door de politie benaderd werd om een moeilijke zaak op te lossen.

Er was een man gearresteerd die verdacht werd van oplichting en van moord op zijn vriendin. De verdachte had, om de scherpzinnigheid van de politie te testen, een kaart getekend, voorzien van aanwijzingen in geheimtaal. Het waren schaaktermen, dat was duidelijk en daarom werd Keene ingeschakeld. Keene loste de puzzel op en kwam tot de conclusie dat het lijk van de vriendin ergens in Ierland begraven moest zijn. Het was het begin van een kortstondig maar fel nationaal debat van Engelse puzzelliefhebbers. Honderden amateurspeurders stuurden hun eigen oplossingen naar de Times. Er werd een televisiedebat tussen Keene en zijn collega schaakmeester Hartston georganiseerd. Keene gaf binnen twee weken veertig interviews aan tijdschriften en televisieploegen uit vele landen. Het was echt een leuk geval voor de zomer. Vervolgens hoorden we er niets meer over. Keene had aangekondigd dat hij een boek over de zaak zou schrijven, maar dat verscheen niet, misschien omdat hij de ontknoping wilde afwachten, misschien ook omdat het typisch zo'n zaak was waar iedereen een paar weken van smult en die dan vergeten wordt.

In het januarinummer van British Chess magazine wordt nu, anderhalf jaar later, de afloop gemeld. November vorig jaar werd de verdachte vrijgesproken. Er was geen bewijs tegen hem. Het lijk van zijn verdwenen vriendin was nooit gevonden. De kaart had hij volgens zijn advocaat getekend als grapje, om iets te doen te hebben in zijn cel. Een onbevredigend slot. Voor de puzzelvrienden, die nooit de juiste oplossing zullen weten, en ook voor de verdachte, die als onschuldig moet worden beschouwd en anderhalf jaar in voorarrest heeft gezeten.

Dat nummer van British Chess Magazine heeft twee foto's op de voorpagina. Bobby Fischer en Judit Polgar. In een wedloop verwikkeld. Fischer werd indertijd op zijn vijftiende jaar grootmeester. De jongste aller tijden. Judit Polgar had nog tot 26 januari om haar derde grootmeesterresultaat te behalen en het record te breken. In Schachwoche, een weekblad en dus actueler, lees ik dat het intussen volbracht is. Judit Polgar won het kampioenschap van Hongarije en werd daardoor grootmeester. Ze was nog net een maand jonger dan Fischer. Je zou verwachten dat het als een grote sensatie in alle kranten had gestaan. Een meisje de jongste grootmeester aller tijden. Definitieve vernedering van de manlijke chauvinistische schaakzwijnen. Het ging bijna onopgemerkt voorbij. Als er over Judit Polgat wordt geschreven gaat het tegenwoordig eerder zo: vijftien jaar al, die wordt ook knap oud, ze mag wel opschieten. Dat Hongaarse kampioenschap was in ieder geval een groot succes. Het was lang niet slecht bezet met Sax, Portisch en Adorjan onder de deelnemers. Hier is de partij uit de laatste ronde, waarmee Judit Polgar grootmeester en nationaal kampioen werd.

Wit Tolnai-zwart Judit Polgar

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 e7-e6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 a7-a6 5. Pb1-c3 Dd8-c7 6. f2-f4 b7-b5 7. Lf1-d3 Lc8-b7 8. Dd1-f3 Pg8-f6 9. Lc1-e3 Pb8-c6 10. 0-0-0 b5-b4 11. Pc3-e2 Pc6-a5 12. g2-g4 d7-d5 13. e4-e5 Pf6-d7 14. Kc1-b1 Pa5-c4 15. Le3-c1 0-0-0 16. h2-h4 Pd7-c5 17. b2-b3 Pc4-a3+ 18. Kb1-a1 f7-f6 19. c2-c3 f6xe5 20. f4xe5 Pa3-c4 Het begin van grote verwikkelingen. Het is duidelijk dat 21. bxc4 dxc4 goed zou zijn voor zwart. 21. Pd4xe6

Zie diagram 1.

Nu zou wit na 21...Pxe6 wel 22. bxc4 kunnen spelen. 21...Pc4xe5 22. Df3-g3 Pc5xe6 23. Ld3-f5 Kc8-b8 Zwart kan haar twee paarden niet goed blijven dekken, temeer daar ook Pd4 in de stelling zit. 24. Lf5xe6 b4xc3 25. Pe2xc3 d5-d4 26. Th1-f1 Lf8-b4 27. Pc3-a4 Th8-e8 28. Le6-f5 Lb7-c6 29. Lc1-d2 g7-g6 Na een heftige tactische fase zijn de spelers tot rust gekomen. Het is moeilijk te begrijpen waarom wit hier of op de volgende zet niet op b4 neemt. 30. Lf5-b1 Lc6xa4 31. b3xa4 Lb4-c3+ 32. Ld2xc3 Dc7xc3+ 33. Dg3xc3 d4xc3 34. Td1-c1 Td8-c8 35. Tf1-f4 Tc8-c5 36. Tf4-b4+ Kb8-a7 37. Tb4-b3 Te8-c8 38. Lb1-e4 Tc8-c7 39. Tc1-b1 Pe5-c6 40. Le4xc6 Tc5xc6 41. Tb3-b4 Een iets betere kans was nog 41. Tc1 41...Tc6-c4 42. a2-a3 Tc4xb4 43. a3xb4 Tc7-c4 44. h4-h5 a6-a5 45. h5xg6 h7xg6 46. Ka1-a2 Tc4xb4 47. Tb1-g1 g6-g5 48. Ka2-a3 Ka7-b6 en onder groot gejuich van het publiek gaf wit op.

Over Fischer gesproken, in Inside Chess las ik dat een Amerikaanse filmmaatschappy, Durnay Hoffman Films, voor $100.000 de rechten heeft gekocht om een film te produceren gebaseerd op de biografie van Frank Brady, Bobby Fischer, Profile of a Prodigy. Goed nieuws voor de filmliefhebbers onder de schakers, maar slecht nieuws waarschijnlijk voor Fischer. Hij heeft een hartgrondige hekel aan publiciteit en het idee dat er een film over zijn leven wordt gemaakt zal onverdraaglijk voor hem zijn. Na zijn match tegen Spasski heeft hij maandenlang het Amerikaanse recht bestudeerd om op eigen kracht processen te kunnen voeren tegen schenners van zijn privacy. Die kennis kan nog van pas komen.

Tenslotte nog iets uit het Hoogovenstoernooi. De spelers in de B-groep doen hun nederig werk onopgemerkt, omdat het voor journalisten al zo moeilijk is om de zeven partijen van de hoofdgroep in een rondeverslag onder te brengen. Vaak is dat jammer. In de eerste ronde speelde Friso Nijboer een partij in de krachtige houthakkersstijl die van hem gevreesd wordt.

Wit Nijboer-zwart Ermenkov

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 Pg8-f6 4. Pb1-c3 c5xd4 5. Pf3xd4 a7-a6 6. f2-f4 e7-e6 7. Lf1-d3 Pb8-d7 8. Pd4-f3 Niet het ongewisse avontuur uit Anand-Kasparov, Interpolis 1991: 8. 0-0 Db6 9. Le3 Dxb2 10. Pdb5 8...Pd7-c5 9. 0-0 Lf8-e7 10. Kg1-h1 b7-b5 11. e4-e5 d6xe5 12. f4xe5 Pf6-d5 13. Pc3-e4 Pc5xd3 14. c2xd3 h7-h6 15. Pf3-d4 Dd8-b6 16. Dd1-g4 Lc8-b7 17. Lc1-d2 g7-g5 Dat zal zwart niet met een gerust gemoed hebben gespeeld, maar dat het zo drastisch weerlegd zou worden zal hij niet verwacht hebben.

Zie diagram 2.

18. Tf1xf7! h6-h5 Want na 18...Kxf7 volgt 19. Pd6+ gevolgd door vernietigend inslaan op e6. De rest is een executie, aardig om te zien voor liefhebbers van grof geweld. 19. Tf7xe7+ Pd5xe7 20. Pe4-f6+ Ke8-f7 Aan de andere kant vindt hij ook geen rust: 20...Kd8 21. Pxe6+ Kc8 22. Tc1+ 21. Pf6xh5 Ta8-f8 22. Ta1-f1+ Pe7-f5 23. Pd4xf5 e6xf5 24. Dg4xf5+ Kf7-e8 25. Ph5-f6+ Tf8xf6 26. e5xf6 Db6-d6 27. f6-f7+ Ke8-f8 28. h2-h3 Th8-h4 29. Ld2-e3 Th4xh3+ 30. Df5xh3 Zwart gaf op.