Fin de siècle

In de rubriek Literaire Tijdschriften (NRC Handelsblad, 7 januari) bespreekt Margot Engelen Bzzletin 191/192, Fin de siècle van Jaap Harskamp.

Zij verbaast zich erover dat uitgeverij Bzztôh dit niet als boek heeft uitgegeven. Het antwoord bleek mij bij lezing: er is namelijk al een boek. In zijn Idols of Perversity Fantasies of Feminine Evil in Fin-de-siècle culture (Oxfort University Press, 1968) schetst Bram Dijkstra een uitvoerig beeld van de mannelijke, misogyne concepties over de vrouw. Zijn interdisciplinaire benadering leidt tot oorspronkelijke ideeën en indelingen van vrouwbeelden en zijn reprodukties zijn opmerkelijk. In het werk van Harskamp blijken duidelijke ontleningen aan Dijkstra, zowel wat de afbeeldingen als de vaak letterlijk vertaalde tekst hierbij. Harskamp refereert aan de in het fin de siècle heersende misogyne iconografie (p.24), maar kiest daarbij nu net de afbeelding van Salomé (1890) van Ella Ferris Pell, afkomstig uit een particuliere collectie, die volgens Dijkstra (p. 390 e.v. ) nu juist uit de toon viel.

Het publiek verkoos mannelijke stereotype trekken, zoals Juana Romani in haar Salomé (1898) laat zien, dus aansluitend bij de mannelijke opvattingen. Nu blijft de vraag waarom Dijkstra deze afbeelding van Ella Ferris Pell op zijn cover laat afdrukken, maar dat valt buiten dit kader. Harskamp baseert zich duidelijk op Dijkstra, ook al heeft hij zijn eigen toepassingen, maar het achterwege laten van deze zo belangrijke en bekende bron, zijn valse veren in zijn "hoorcollege'.