Beleggers gokken op herstel Amerikaanse economie in tweede kwartaal; Wall Street negeert sombere statistieken

NEW YORK, 18 JAN. De meest recente economische cijfers suggereren dat de economie van de Verenigde Staten eerder verzwakt dan aantrekt. Toch schieten de aandelenkoersen op Wall Street van het ene record naar het andere.

De verklaring die men in Wall Street heeft bedacht, is dat beleggers ervan uitgaan dat de economie - na drie jaren van stagnatie - later dit jaar aan een langdurig herstel zal beginnen. De lagere rendementen op obligaties en bankdeposito's als gevolg van de agressieve monetaire politiek van de Fed, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, hebben ook een verschuiving van contant geld naar de aandelenmarkt opgewekt.

De prognose van Amerikaanse analisten is dat de economie zich in de tweede helft van dit jaar zal herstellen. De meeste economen voorspellen een groei van drie procent. Dat is precies dezelfde voorspelling die ze vorig jaar rondom deze tijd voor de tweede helft van 1991 maakten. De vraag is nu of het optimisme wederom misplaatst zal zijn.

Zeker, het is moeilijk om enige geruststelling uit recente economische cijfers te halen. Deze week werden slechter dan verwachte cijfers voor de detailhandel bekendgemaakt, die aangaven dat 1991 het slechtste jaar voor warenhuizen was in de laatste twee decennia. In december storten de prijzen in en in november werden ze aanzienlijk naar beneden bijgesteld. De verkoop van auto's zakte in de eerste tien dagen van januari van dit jaar ook sterk in, zonder dat de verkopers een gedragsverandering van de consument signaleerden.

“De terugval in de uitgaven van de consument in het vierde kwartaal is een belangrijke hindernis voor de enonomie”, zegt D. Resler, econoom bij Nomura Securities in New York. De aandelenmarkt, voegt hij toe, is “geheel blind voor de huidige gebeurtenissen en kijkt vrolijk naar de toekomst”.

Cijfers over de werkgelegenheid en de produktie zijn evenmin bemoedigend. In december steeg de werkloosheid tot 7,1 procent, een hoogtepunt in de afgelopen vijf jaar.

Maar in deze stijging kwam de kracht van de private sector niet tot uitdrukking. De hogere werkloosheid werd namelijk meer dan goed gemaakt door een opvallende stijging van de werkgelegenheid bij de overheid. Het vierde kwartaal liet, over het geheel genomen, een duidelijke terugval in de vooruitzichten voor de werkgelegenheid zien.

De "Purchasing Managers' Index - een veelgebruikte graadmeter voor de gezondheid van de industrie - maakt een vrije val door. Afgelopen maand viel de index met vier procentpunten naar 46,1, hetgeen een samentrekking van de industriële economie en produktie suggereert. Daarnaast is ook de index van de leidende economische indicatoren onmiskenbaar gezakt.

Tot zover lijkt het alsof de produktie, al is deze zwak, hoger was dan verwacht in het vierde kwartaal. Voorraden stegen zowel in oktober als november toen de verkoop niet aan de verwachtingen voldeed. Economen zijn verdeeld over de vraag of de bruto binnenlandse produktie gelijk bleef of een weinig daalde in het vierde kwartaal. Maar de noodzaak om vraag en aanbod beter in balans te krijgen, doet sterk denken aan een val in de bruto binnenlandse produktie in het huidige kwartaal. De gevreesde "double dip' recessie lijkt hierdoor werkelijkheid te worden.

Waarom is het sentiment op de financiële markten dan zo verbeterd, hoewel de kracht van de recessie - nu al de langste sinds 1945 - weer lijkt toete nemen. De toespraak die Fed-voorzitter Alan Greenspan in december hield betekende een keerpunt. Daarin werd een verlaging van het disconto met een vol procentpunt tot 3,5 procent bekendgemaakt, het laagste niveau in 27 jaar. Deze verlaging, de stoutmoedigste in de loopbaan van Greenspan, overtuigde de markt ervan dat de Fed vastbesloten was de economie te doen herleven.

Greenspan zei vorig week vrijdag tegen het Congres dat hij hoopte dat deze monetaire versoepeling voldoende zou zijn om de economie uit het slop te halen. Hij voegde eraan toe bereid te zijn alle noodzakelijke stappen te nemen om het economisch herstel veilig te stellen. Veel analisten intrepreteerden deze uitspraak als een teken dat de Fed bereid is de rente verder te verlagen als het economische herstel uitblijft.

“Ik ben er zeker van dat de rentetarieven verder zullen dalen”, zegt Neal Soss, hoofd beleggingsresearch van First Boston Corporation, een commissionair in New York. Hij betoogt dat Greenspan zal moeten reageren op de hernieuwde tekenen van zwakte van de VS-economie en de groeiende aanwijzingen dat de Europese economieën en Japan in een recessie verkeren. Hierdoor nemen immers de Amerikaanse exportmogelijkheden af.

Weinig analisten verwachten echter vóór eind februari een nieuwe discontoverlaging. Sommigen menen dat de rentetarieven (bijna) tot een absoluut dieptepunt zijn gedaald.

De hoop op economisch herstel blijft springlevend. Op de huizenmarkt - traditioneel de meest rentegevoelige sector - vallen tot nu toe nog geen tekenen van herstel te bespeuren. Veel economen menen echter dat de lagere hypotheekrente uiteindelijk effect zal moeten sorteren. De afgelopen weken hebben veel huiseigenaren hun oude leningen hergefinancierd met nieuwe leningen met een lagere rente. Het goedkopere geld vergroot tevens de aantrekkelijkheid van duurzame consumentengoederen als auto's en huishoudelijke apparatuur.

Optimisten beklemtonen dat bedrijven nu de mogelijkheid hebben hun balans te herstructureren, verzwakt door de hoge schulden opgebouwd in de jaren tachtig. Een daling van de lange rente en hoge aandelenkoersen veroorzaakten vorig jaar een stortvloed van obligatie- en aandelenemissies. In theorie zal dit uiteindelijk leiden tot grotere investeringen en meer werkgelegenheid bij bedrijven.

© Financial Times