VS herdenken verjaardag Golfoorlog zonder geestdrift

WASHINGTON, 17 JAN. Op gedempte toon hebben Amerikaanse politici, woordvoerders, journalisten en een handjevol verkleumde demonstranten gisteren het begin van de Golfoorlog, een jaar geleden, herdacht. Op de televisie verschenen een paar commentatoren en waren wat oude beelden te zien van dodelijk vuurwerk. Geen gelegenheid tot gelukwensen.

Alleen al door die oorlog te overleven heeft Saddam Hussein heel wat afgeknabbeld van de Amerikaanse overwinning. “We moeten misschien weer terug. De oorlog is niet afgemaakt”, zo vatte een vrouw in Washington de plaatselijke, conventionele wijsheid samen. Tot opluchting van de Democraten speelt de stemming in het Congres kort voor de Golfoorlog, waarbij veel Democraten zich tegen oorlog verkaarden, politiek nauwelijks nog een rol. Sinds de grote militaire overwinningsparades in New York en Washington is de geschiedenis snel herschreven.

De zege van weleer houdt weinig kiezers bezig. Door de economische recessie haalt president Bush alleen maar onvoldoendes in populariteitsmetingen. Voorlopig moet hij binnenslands blijven. Met gevoel voor de nationale stemming liet hij een toespraak over de Golf achterwege. Hij moet nu piekeren over werklozen zonder uitkering en zieken zonder verzekering. Onder de kortingen op defensie vallen ook Golfveteranen. Volgens een klein onderzoek van de marine is 20 procent van een groep van 300 afgezwaaide veteranen uit de Golfoorlog nu werkloos. Dat is bijna drie keer zo hoog als het gemiddelde. De eerste veteranen worden al gesignaleerd in tehuizen voor daklozen, eerder ten gevolge van een economisch dan van een psychologisch trauma.

Er kwam wel een schriftelijke verklaring over de Golfoorlog uit het Witte Huis. Daarin noemde president Bush de baten waar de Amerikanen “trots op kunnen zijn”. “Koeweit is bevrijd, de door het terugtrekkende leger van Saddam aangestoken oliebranden zijn gedoofd, de olievloed van de Golf is veilig voor politieke en economische chantage, veel van het Iraakse arsenaal is vernietigd en wat blijft, staat nu onder internationaal toezicht en de Verenigde Naties zijn versterkt”, aldus de verklaring die door de woordvoerder van het Witte Huis werd voorgelezen.

Deze optimistische lezing van de feiten werd gisteren vooral van Democratische zijde aangevallen. Veel Democraten zien het aanblijven van Saddam Hussein als een welkome aanleiding om hun vroegere oppositie tegen de oorlog te rechtvaardigen.

Pag.4:

Onvrede in VS over "onvoltooid karwei'

Voormalig president Carter noemde de Golfoorlog een “verschrikkelijke tragedie” omdat er niets is veranderd in het Midden-Oosten. “Saddam Hussein is er nog. Koeweit en Irak zijn kapot. Er gaan nog steeds mensen dood”, zei hij tijdens een conferentie over internationale oorlogvoering in het Carter Center in Atlanta. Hij vond dat Amerika als dominante natie verantwoordelijkheid heeft om de oorlog tot “een positief einde” te brengen. Een commentator drukte het nog treffender uit: “Bush begon de oorlog als president Wilson, hij eindigde als Nixon”.

“We moeten nooit het menselijke lijden van de oorlog vergeten”, zei de Democratische presidentskandidaat Paul Tsongas. “De zwakke wilskracht van de president leidde tot het stranden van duizenden Koerden en andere Irakezen, die zijn oproep tot het omverwerpen van Saddam Hussein volgden.”

Hoewel de geallieerde interventie in Koeweit Westerse oliebelangen in het Midden-Oosten redde, zijn zowel Amerikaanse realisten als idealisten het er achteraf over eens dat president Bush had moeten doorvechten om de macht van Saddam en diens militaire apparaat definitief te breken. Inmiddels hebben deskundigen van de Verenigde Naties uitgevonden dat Saddam veel verder was gevorderd met de ontwikkeling van kernwapens dan aanvankelijk werd aangenomen. CIA-directeur Robert Gates zei deze week voor het Congres dat Saddam de schade gemakkelijk kan herstellen. “De ingenieurs en technici zijn er nog en zij kunnen het programma voor kernwapens snel weer op gang brengen”, zei hij.

Het Witte Huis staat ook vanuit eigen land onder grote druk om iets tegen Saddam te doen. Het zou voor Bush de kroon op zijn werk zijn. Volgens een recente opiniepeiling vindt tweederde van de Amerikanen een militaire operatie in Irak gerechtvaardigd als het kernwapens blijft ontwikkelen.

Fitzwater ontkende dat er plannen zijn voor een Amerikaanse clandestiene operatie tegen de Iraakse leider maar algemeen wordt aangenomen dat er een wordt voorbereid. Het kan mislukken. De VS hebben weinig goede spionnen en inlichtingencontacten ter plekke. Het favoriete scenario is weer het zelfde als vroeger: een coup binnen Saddams eigen kring, waardoor de Ba'ath-partij toch aan de macht blijft. De shi'ieten en Koerden zijn te onvoorspelbaar als overwinnaars in een opstand. Het Witte Huis neemt wel op hoog niveau contact op met de Iraakse oppositieleiders. Ze krijgen ook Amerikaanse steun. Maar Syrië verricht de meeste coördinatiewerkzaamheden onder de oppositie tegen Saddam. Het kan dus slecht uitpakken voor Amerika. “Het Amerikaanse volk en ik blijven vastbesloten om de druk op Saddam te houden tot er nieuwe leiders in Irak aan de macht komen”, luidde de verklaring van Bush gisteren. “We begroeten de pogingen van duizenden dappere Irakezen, die zich zowel binnen als buiten Irak tegen Saddams macht verzetten. Saddams Irak is zwak, geïsoleerd en niet in staat om haar extremistische beleid aan het gebied of aan het vredesproces op te leggen.” Het kan ook dat Saddam uiteindelijk bezwijkt aan de druk van het embargo en daar hoopt het Witte Huis nog het meest op.

Tijdens de Golfoorlog probeerde Bush om Saddam door precisie-bombardementen buiten gevecht te stellen. Maar een geslaagd bombardement op een commandobunker in Bagdad, waarbij 300 burgers stierven, maakte de luchtmacht voorzichtiger. Ook in een gebombardeerde militaire bunker ten noorden van Bagdad bleek Saddam niet te zitten. De afschuw van het bloedige luchtbombardement op Irakezen die uit Koeweit-Stad vluchtten, deed president Bush en de topmilitairen beslissen tot het uitroepen van een wapenstilstand. De afgrijselijke beelden van de enorme file auto's met dode chauffeurs en passagiers zouden een wig in de coalitie kunnen drijven.

Er was ook een storing in de communicatie tussen het hoofdkwartier in Riad en het Pentagon. Volgens het weekblad Newsweek overtuigde topgeneraal Colin Powell president Bush om de gevechten te staken. Volgens Powell waren er geen divisies, brigades en bataljons meer te vinden. “Als je nog een dag doorvecht, neem je het alleen nog op tegen losse zwervers”, zou hij tegen Bush hebben gezegd.

Powell had generaal Schwarzkopf al gewaarschuwd dat er een einde moest komen aan het offensief omdat de stemming in Washington zich begon te keren. Schwarzkopf wierp tegen dat hij nog tijd nodig had zijn lus om de terugtrekkende Iraakse troepen verder dicht te trekken. Hij zei ook dat de wegen naar Basra in Irak nog niet waren afgesloten. Later besloten de chefs van de generale staven met hun voorzitter Colin Powell tot een staakt-het-vuren, mits de Irakezen hun tanks en wapens niet terug konden nemen. Ze hadden - anders dan Powell - Schwarzkopf niet begrepen.

Uiteindelijk zou president Bush spreken met Schwarzkopf. Powell kookte het gesprek voor door Schwarzkopf te instrueren dat Bush een einde zou maken aan de oorlog. Als trouwe soldaat protesteerde Schwarzkopf niet, toen Bush aan de telefoon kwam. Later haalde Schwarzkopf zijn gelijk over de voortijdige stopzetting van de oorlog tijdens een televisie-vraaggesprek met David Frost, waar hij zich binnen een week voor excuseerde. De Britse generaal De La Billière zou in woede zijn uitgebarsten toen hij hoorde over de wapenstilstand. De Britse minister van buitenlandse zaken, Douglas Hurd, was ook verbaasd. Wist Bush wel zeker dat alle Iraakse troepen helemaal waren omsingeld, vroeg hij voorzichtig tijdens zijn bezoek aan Washington op 27 februari. Bush beriep zich op Powell.

Later konden de ontsnapte Iraakse elite-divisies de shi'itische opstand in Basra neerslaan. Ook de Sovjet-militairen, die de Golfoorlog nauwkeurig bestudeerden, waren met stomheid geslagen over het vroege Amerikaanse staakt-het-vuren. Dat bleek uit een militair Sovjet-rapport dat later aan Amerikanen werd overhandigd. De Sovjet-militairen hadden overigens wel bewondering voor de Amerikaanse commmando, controle en logistiek tijdens de Golfoorlog.

Militair specialist David Hackworth vergeleek het staakt-het-vuren met een eerdere wapenstilstand in Zuid-Korea, die tot de definitieve tweedeling van Korea zou hebben geleid. “Eenmaal gelanceerd, moet oorlog totaal zijn. Dit is niet een argument voor totale oorlog. Het is in feite een reden om deze te vermijden”, schreef de gepensioneerde militair Hackworth in Newsweek. De huidige militaire adviseurs zouden “het zwart en wit van oorlogvoering” hebben verward met “de grijsheid van politiek”.

Ook de meeste Golf-veteranen vinden dat ze het “karwei hadden moeten afmaken”. De Golf-veteranen die in Zuid-Irak zaten moesten machteloos toezien op stromen vluchtelingen, terwijl in de verte opstandelingen door Saddams elitetroepen werden afgeslacht. Mike Ange (28) vocht in Irak met de National Guard. Hij voegde zich als reservist bij zijn eenheid maar spande tegelijkertijd een proces aan tegen president Bush omdat hij de beslissing tot oorlog onconstitutioneel vond. Ondanks zijn oppositie tegen de oorlog vindt hij het jammer dat er niet is doorgevochten. “Er waren al grote verwoestingen”, zegt hij. “Later hebben nog eens duizenden Iraakse burgers het leven verloren.”

Volgens schattingen zijn er na de wapenstilstand zo'n 120.000 burgers gestorven tijdens de opstand. Er zijn nog maar weinig Iraakse wapens intact gebleven. Met 740 tanks is nog 15 procent van het hele bestand overgebleven. Er is nog maar 10 procent van de artilleriestukken (340) en de helft van de pantservoertuigen (1.430). Uiteindelijk bleek maar de helft van het eerst geschatte aantal Irakezen Koeweit te bezetten. Het aantal gedode Iraakse militairen zou ook veel lager liggen dan geschat, geen 100.000 maar 8.000, volgens een nog te publiceren boek van het tijdschrift US News and World Report. Kortom, achteraf weet iedere Amerikaan hoe alles anders had gekund en Bush kan daar niet zijn voordeel mee doen.