Voor de prins is niets te mooi; De Bibliothèque de France, het laatste grote bouwwerk van Mitterrand

In Londen en Parijs worden de beroemde negentiende-eeuwse bibliotheken vervangen. In Londen wordt in 1993 het eerste gedeelte van de nieuwe British Library opgeleverd, in Parijs wordt nu een terrein langs de Seine bouwrijp gemaakt voor de "très grande bibliothèque'. De plannen hebben in beide steden tot felle protesten geleid. “Prins Charles schrok zich twee jaar geleden ongelukkig toen hij zag waartoe dat zou leiden.”

De "très grande bibliothèque' moet na de Grande Arche, de Opera Bastille en de piramide van Pei op de binnenplaats van het Louvre het "laatste grote bouwwerk' worden dat de Franse president François Mitterrand zijn land en landgenoten na veertien jaar presidentschap in 1995 in Parijs wil nalaten. De bouw van de "Bibliothèque de France', zoals de officiële naam van het project luidt, is onlangs begonnen met het bouwrijp maken van het zeven hectare grote terrein aan de Quai de la Gare, langs de Seine in het oosten van Parijs. Met de bouw van deze bibliotheek op de laatste grote open plek in de Franse hoofdstad is tenminste vier jaar gemoeid. De kosten zijn geschat op acht miljard francs ofwel ongeveer 2,6 miljard gulden.

De nieuwe "Bibliothèque de France' zal bestaan uit vier 86 meter hoge torens in de vorm van rechthoekige "opengeslagen boeken' die een reusachtige binnenplaats zullen omsluiten waar op de begane grond en lagere niveaus voorzieningen zullen komen voor het publiek dat de bibliotheek bezoekt. In de torens zullen de elf miljoen boeken worden opgeslagen die nu worden bewaard in de oude gebouwen van de Bibliothèque de France aan de rue Richelieu en rue Vivienne in Parijs. Als dat is gebeurd, blijft er nog voldoende ruimte over voor twintig miljoen boeken die "in de volgende eeuw' zullen worden uitgegeven. De "très grande bibliothèque' zal de grootste in zijn soort ter wereld worden.

Het ontwerp voor de TGB, zoals men in Frankrijk kortheidshalve zegt, is gemaakt door de Parijse architect Dominique Perrault en werd in 1989 persoonlijk door François Mitterrand uitverkozen. Sindsdien woedt een polemiek over de opzet van Perrault die fundamenteel afwijkt van die van andere nieuwe grote bibliotheken in de wereld. De boeken van de Bibliothèque de France zullen worden opgeslagen in de vier torens die volgens het oorspronkelijke ontwerp van Perrault uit glas en staal moeten worden opgetrokken. Vele critici, in Frankrijk en elders, vrezen dat ze onderhevig zullen zijn aan sterke invloeden van licht, weer en temperatuur. In vrijwel alle moderne bibliotheken, zoals de Deutsche Bibliothek (drie ondergrondse verdiepingen met ruimte voor achttien miljoen boeken) worden boeken ondergronds bewaard.

Perrault verzekerde bij herhaling dat alle mogelijke voorzieningen zouden worden getroffen om de boeken in de torens tegen aantasting van vooral de invloeden van (dag)licht te beschermen. Niettemin kwam dit jaar na alle voorafgaande debatten toch een grote protestactie op gang, geïnspireerd door Georges Le Rider, een voormalige bibliothecaris van de Bibliothèque de France. Le Rider schreef een petitie voor een ingrijpende herziening van het Perraults ontwerp en verzamelde ter ondersteuning vele honderden handtekeningen van deskundigen, schrijvers en intellectuelen, niet alleen uit Frankrijk maar ook uit andere landen De belangrijkste eis was afdoende bescherming van de boeken tegen bederfelijke invloeden "van buitenaf', in dit geval in letterlijke zin bedoeld. Perrault kreeg op zijn beurt de steun van 150 Franse architecten.

De Parijse burgemeester Jacques Chirac, die tevens leider is van de belangrijkste Franse oppositiepartij, de gaullistische RPR, schaarde zich bij de tegenstanders van het "megalomane' project van president Mitterrand. “De Prins voor wie niets te mooi of te grandioos is” (aldus de doorgaans gematigde politicus Pierre Mehaignerie, leider van de centrum-groepering CDS) wees begin oktober Chiracs voorstel om een denkpauze van enkele maanden in te stellen af. Maar de officiële begeleidingscommissie die architect Perrault bijstaat, drong wel aan op studie naar wijzigingen om tegemoet te komen aan de technische bezwaren tegen de opslag. Nu wordt bekeken of de torens meer uit beton en minder uit glas moeten worden opgetrokken - beton biedt betere bescherming tegen wisselende temperaturen, het grootste gevaar voor boeken naast de invloeden van wisselende lichtsterkte.

Krakers

De polemiek over het laatste grote project dat Mitterrands reputatie als bouwmeester van de natie moet bevestigen, heeft nog niet tot ernstige vertraging bij de uitvoering geleid. Het bouwrijp maken van de grond is wel enkele maanden later dan voorzien begonnen, maar om geheel andere redenen. Enkele honderden krakers en woningzoekenden, veelal immigranten uit Afrika, bezetten de afgelopen zomermaanden het terrein aan de overzijde van de Seine waar het nieuwe en enigszins stalinistisch ogende ministerie van Financiën aan de Quai de Bercy ook veel kritiek heeft uitgelokt. Burgemeester Chirac had weinig haast om de "squatters' die in tenten op de bouwplaats van de TGB verbleven, van nieuwe huisvesting te voorzien. Pas in oktober toen de eerste herfstregens de situatie dramatisch maakten, werden de krakers van het terrein verwijderd en aan nieuwe onderkomens geholpen.

In 1993 zijn er algemene verkiezingen in Frankrijk die zouden kunnen leiden tot het aantreden van een rechtse regering, bij voorbeeld onder leiding van Chirac als premier. De Parijse burgemeester was de afgelopen maanden ook opvallend langzaam met het verstrekken van de benodigde bouwvergunningen. Of zijn vertragingstactiek tezijnertijd nog kan leiden tot ingrijpende herziening van Mitterrands project voor de grootste bibliotheek ter wereld, is een vraag waarop nog geen antwoord mogelijk is.