Ton Mars Ton Mars in galerie Akinci, Singel 74, ...

Ton Mars Ton Mars in galerie Akinci, Singel 74, Amsterdam. T/m 5 feb. Di t/m za 12-18u. Prijzen van ƒ 3.500,- tot ƒ 14.000,-.

Veneman en Frank Peer Veneman en Jan Frank bij Galerie Onrust, Prinsengracht 627, Amsterdam. Tot 15 feb. Di t/m za 14-18u. Prijzen ƒ 1.500,-, ook voor de multiple.

Zsóka Rektenwald Zsóka Rektenwald in Van Rooy Galerie, Kerkstraat 216, Amsterdam. Tot 29 jan. Di t/m za 13-17u. Prijzen van ƒ 800,- (voor ongesigneerde tekeningen) tot ƒ 7.000,-

Ton Mars

Ton Mars (42) maakte altijd kleine schilderijtjes. In een pasteus, wollig oppervlak spaarde hij vormpjes uit van een contrasterende kleur die er nu eens uitzagen als decoratieve architectuurelementen, en dan weer deden denken aan een geheimschrift. Het waren lievige schilderijtjes, mooi van vlakverdeling, maar te ingehouden en een beetje mager.

"Graveer tekens van vermogen', schreef Mars enkele jaren geleden in een poëtische tekst bij zijn werk. Achteraf bezien klinkt dit als een aansporing, een vermaning die hij tot zichzelf richtte. En hij voegde de daad bij het woord. Bij galerie Akinci laat hij nu werken zien die niet alleen groter van formaat zijn, maar ook helderder van opzet, strakker, duidelijker van vorm. Het lievige is er van af.

Mars lonkt nu openlijk naar de architectuur. Hij ontwierp voor de galerie een aantal langgerekte, horizontale schilderijen. Samen vormen ze een fries, een decoratieve rand die de muur geleedt. Ze hebben het karakter van object gekregen doordat ze van de wand afstaan. In het monochrome vlak zijn als voorheen tekens uitgespaard, "gegraveerd', maar het doezelige is verdwenen. De tekens zijn nu gestileerd en scherpomlijnd.

Voor het eerst gebruikte de schilder primaire in plaats van mengkleuren: rood, blauw, geel, en zwart en wit. De abstracte tekens bezitten een merkwaardige elegance die soms herinnert aan Griekse vaasvormen. Ze zijn zo scherp uitgesneden dat ze iets knisperigs hebben. Wie er met zijn neus op staat ziet dunne kleurlijntjes die het teken afbakenen, rood en geel bijvoorbeeld, of blauw en wit. Hierdoor vibreert de kleur langs de randen en krijgt de vorm zijn strakke helderheid.

Deze schilderijen zijn nog even esthetisch als voorheen. Maar ze zijn minder benepen. De tongue-in-cheek verwijzingen naar De Stijl, naar hard edge en naar Barnett Newman geven er iets lichtvoetigs aan. "Tekens van vermogen' is nog wat veel gezegd, maar deze tekens vermogen beslist meer dan vroeger.

Ton Mars in galerie Akinci, Singel 74, Amsterdam. T/m 5 feb. Di t/m za 12-18u. Prijzen van ƒ 3.500,- tot ƒ 14.000,-.

Veneman en Frank

Peer Veneman, de "sterexposant' van galerie The Living Room, is deze maand te gast bij Milco Onrust. De aanleiding is zijn ontmoeting in New York met de Amerikaanse schilder van Nederlandse komaf Jan Frank. De twee besloten samen een aantal werken te vervaardigen met als uitgangspunt Mondriaan en Willem de Kooning, "the dutch heritage' in Amerika. Het werden tekeningen, of liever mixed media op papier, en een multiple, vervaardigd in samenwerking met Onrust die regelmatig multiples uitgeeft. Aan het eind van de maand opent een expositie van het tweetal in Museum Fodor. Zij zullen daar in de eerste plaats hun eigen werk tonen.

De tekeningen bij Onrust bestaan uit elementen uit schilderijen van Mondriaan en De Kooning die werden samengevoegd en gedeeltelijk weggeveegd met tippex. De "Pier and Ocean'-serie van Mondriaan is door alle kruisjes en streepjes onmiddellijk herkenbaar. De fragmenten van De Kooning, een deurachtige vorm en iets wat een bed zou kunnen zijn, hebben met De Kooning weinig meer van doen. Veneman en Frank fotokopieerden de fragmenten eenvoudigweg, soms op een ruitjesraster, soms op een blank vel papier. Het wegvegen met tippex geeft er een artistiekerig effect aan. "De hand van de kunstenaar' wordt zichtbaar. Van wie die hand echter is, van Veneman of van Frank, is niet duidelijk.

De portee van de gezamenlijke actie is naar ik aanneem het creëren van dubbele bodems; van "echt' en "onecht', van citeren versus oorspronkelijkheid, van de invloed van de kunstgeschiedenis op de hedendaagse kunst en de traditie van de ready made. Het is een ironiseren van de schriftuur, van "het handschrift' dat in veel kunst doel geworden. Het herinnert ook aan de "authentieke' daad van Robert Rauschenberg, die, decennia terug, een potloodtekening van Willem de Kooning uitgumde.

Het is leuk maar niet meer dan Spielerei. Het meest aantrekkelijk vind ik de multiple. Hier zijn de fragmenten gezeefdrukt op een houten paneel. De houtnerven nemen nu de taak over van "de hand van de kunstenaar' en bieden tegenspel aan de ontheemde lijnen van Mondriaan en De Kooning.

Peer Veneman en Jan Frank bij Galerie Onrust, Prinsengracht 627, Amsterdam. Tot 15 feb. Di t/m za 14-18u. Prijzen ƒ 1.500,-, ook voor de multiple.

Zsóka Rektenwald

De Hongaarse schilderes Zsóka Rektenwald woonde sinds 1980 in Nederland. Zij overleed in oktober, op 41-jarige leeftijd. In maart van dit jaar was een expositie van haar werk voorzien in galerie Van Rooy. Nu wijdt deze galerie een retrospective aan de schilderijen van Rektenwald, die zij voor een groot deel naliet aan het Nemzeti Museum in Boedapest.

Rektenwald schilderde in een directe, expressionistische stijl. “Ik wil een continue beweging tussen de figuren en de lege ondefinieerbare omgeving bewerkstelligen, tussen vorm en vormloosheid, binnen en buiten, tussen fysieke aanwezigheid en vervluchtiging, nabijheid en verte,” schreef zij in 1985. In die tijd vervaardigde zij doeken in warme, diepe kleuren, waar vaag aangeduide menselijke figuren zich bevinden in een leeg, dreigend oerlandschap. Het zijn schilderijen die pasten in de toenmalige opleving van het expressionistische schilderen, wel aangeduid als Wilde Schilderkunst of neo-expressionisme.

In de laatste paar jaar beperkte zij zich tot zwart, grijs en wit. Hier heeft zij haar doelstelling van "tegenstelling tussen vorm en vormloosheid' dichter benaderd. "Halljatok' - "Luister' is de titel van een schilderij uit 1991. Een inerte verfmassa verschuift van donker naar licht. Er zijn zwarte oren op getekend, zwevend boven de verf. Het is alsof deze oren alle energie aan de materie eronder hebben onttrokken. Het zijn bezielde elementen, emblemen die als betekenisdragers van het schilderij fungeren. Hetzelfde gebeurt met twee zwarte boemerangs boven een vormeloos grijs veld. Rektenwald schilderde al eerder emblematische voorwerpen, zoals te zien is in een serie uit 1984 van een pijp met een klein rooksliertje erboven en een zwevende kom.

Het werk van Rektenwald is dramatisch, zwaar, ernstig, gedreven, manisch bijna. Zelfs haar meer speelse collages hebben een ondertoon van ernst. Mooi is "Vanwege de kunstnijverheid'. Een krantefoto toont Picasso in bad, hij zwaait vrolijk naar de fotograaf. Jacqueline wringt een lapje uit waarmee ze zijn rug aan het wassen is. Rektenwald plakte de vergeelde foto op een pagina uit een encyclopedie, het onderwerp is Frankrijk, gedrukt in gotische letters. Erboven hangt het uitgewrongen waslapje van Jacqueline, gedrenkt in gips. De collage roept sterk een gevoel op van vergankelijkheid.

Zsóka Rektenwald in Van Rooy Galerie, Kerkstraat 216, Amsterdam. Tot 29 jan. Di t/m za 13-17u. Prijzen van ƒ 800,- (voor ongesigneerde tekeningen) tot ƒ 7.000,-