Engelse kranten weigeren gedicht van Pinter; Niet voor het hele gezin

Uit gevoelens van diepe walging en woede over de Golfoorlog schreef Harold Pinter het gedicht "American Football', dat hij aanbood aan een aantal Engelse kranten. Waarom werd het gedicht niet geplaatst? “Het was kennelijk te krachtig voor ze,” meent Pinter.

Hallelujah!

It works.

We blew the shit out of them.

We blew the shit right back up their own ass

And out their fucking ears.

It works.

We blew the shit out of them.

They suffocated in their own shit!

Hallelujah.

Praise the Lord for all good things.

We blew them into fucking shit.

They are eating it.

Praise the Lord for all good things.

We blew their balls into shards of dust,

Into shards of fucking dust.

We did it.

Now I want you to come over here and kiss me on the mouth.

HAROLD PINTER

Een jaar geleden, in de nacht van 16 op 17 januari, vlogen de geallieerde strijdkrachten van de Verenigde Naties naar Bagdad en begonnen er een korte maar vernietigende oorlog. Het Westen stond weer eens pal en met veel militair en verbaal machtsvertoon werd Koeweit bevrijd.

Velen stuitte het vooral Amerikaanse machtsvertoon tegen de borst. Door de beelden van een door bombardementen verlicht Bagdad was het duidelijk dat zich de meest verschrikkelijke dingen moesten afspelen. Toch is de volle omvang van de gruwelijkheden in Irak gek genoeg nog steeds niet bekend, althans niet bij het grote publiek. Nog steeds is onduidelijk hoeveel militaire en burgerlijke slachtoffers er onder de Irakezen zijn gevallen.

De dichter, acteur, regisseur en toneelschrijver Harold Pinter (61), vooral bekend van De huisbewaarder en De thuiskomst, schreef in augustus het gedicht "American Football. A Reflection upon the Gulf War'. “Ik schreef het een paar maanden geleden”, aldus Pinter, “uit gevoelens van diepe walging en woede over de Golfoorlog. Maar ik denk er nu nog precies hetzelfde over.”

Pinter stuurde het gedicht naar een paar grote Engelse kranten, maar zowel The Observer, The Guardian, The Independent als The London Review of Books wezen het gedicht af. Wat waren de redenen die ze gaven? Het zou de lezers beledigen, kreeg Pinter van The Observer te horen. “Eerst zei de hoofdredacteur me persoonlijk dat hij van plan was om het gedicht op de voorpagina te plaatsen. Later schreef hij dat zijn collega's hem ervan hadden overtuigd dat niet te doen, omdat ze bang waren dat veel lezers zouden opstappen”, aldus Pinter.

Bij de London Review of Books zeiden ze: het gedicht is nogal krachtig. Pinter: “Het was kennelijk te krachtig voor ze.” Ook een afwijzende reactie kwam van de links van het midden opererende Guardian: “Wij zijn een krant voor het hele gezin.”

De literatuurredacteur van The Independent, Robert Winder, deelt mee dat hij het gedicht destijds heeft doorgespeeld naar de hoofdredacteur Andreas Wittam Smith. Die wil geen commentaar geven op zijn besluit. Tim Radford van The Guardian blijkt op vakantie te zijn en komt pas in februari weer terug. Inigo Thomas (London Review of Books) antwoordt desgevraagd dat het gedicht is afgewezen omdat “het niet het allerbeste gedicht van Harold Pinter was.” Voor Pinter is dat een verrassing: “Dat hoor ik voor het eerst. Het is natuurlijk volkomen legitiem om het gedicht niet goed te vinden maar mij vertelden ze destijds iets anders.”

Het taalgebruik in het gedicht is nogal gespierd maar is dat de reden om het gedicht niet te publiceren? Of is de kritische strekking tegenover de Grote Bondgenoot die immers niet beledigd mag worden de grond voor afwijzing? De zinnen in "American Football' zouden letterlijk gezegd kunnen zijn door bombarderende piloten. Door al die uitdrukkingen op een rijtje te zetten en te herhalen bereikt Pinter met minimale middelen een maximaal effect. Pinter: “Het taalgebruik in het gedicht is vrij eenvoudig.” In overleg met de auteur is daarom besloten om "American Football' hierbij zonder vertaling af te drukken.

Pinter vindt het onbegrijpelijk dat geen van de grote kranten "American Football' wil publiceren en dat bij het afwijzen ook nog om de hete brij wordt heengedraaid. “Dezelfde kranten waaraan ik het gedicht heb aangeboden, schreven gruwelijke verhalen over de oorlog. Bijvoorbeeld over de tanks die waren uitgerust als een soort bulldozers om gemakkelijker over bemande loopgraven heen te kunnen rijden.” Dat de kranten wel zeer kritisch schrijven over de Golfoorlog maar desondanks het gedicht van Pinter afwijzen, zou betekenen dat het gedicht om het taalgebruik of om literaire redenen niet is geaccepteerd.

Voor Pinter is dat nog maar de vraag. “De Britse regering stuurde ten tijde van de Golfoorlog een schilder, John Keane, naar het front om oorlogsscènes vast te leggen”, vertelt hij. “Binnenkort zullen de resultaten van die onderneming in het Imperial War Museum worden tentoongesteld.” Pinter heeft ook gelezen over de protesten die er van officiële zijde zijn gekomen. Het schilderij "Mickey Mouse at the Front', dat Keane baseerde op foto's die hij op het strand van Koeweit maakte, is door critici "onwerkelijk' genoemd. “Het is verbazingwekkend dat de artistieke verwerking van zo'n oorlog, zowel in mijn geval als in het geval van die schilderijen, zoveel weerstand oproept.”

Deze week zal "American Football' toch in een Brits blad verschijnen, te weten het eerste nummer (oplage 20.000) van het nieuwe linkse tijdschrift The Socialist, dat voortaan tweewekelijks uitkomt.