Beul maak het kort

EEN COALITIEPARTNER DIE onbetrouwbaar is, zaken die een kabinetscrisis waard zijn - zit de Haagse politiek met het post-vakantiegevoel of is er meer aan de hand? Het is een bekend verschijnsel: de politici zijn een paar weken weggeweest van het Binnenhof en maken aan het begin van een nieuw vergaderseizoen de balans op.

Waar moet het de komende tijd over gaan en hoe kunnen we ons profileren. Dit jaar is dat gevoel nog sterker dan andere jaren, omdat als gevolg van het Europees voorzitterschap er in Den Haag het afgelopen najaar een politieke windstilte heerste.

Langs die lijn redenerend is het rumoer van de afgelopen twee weken heel verklaarbaar. De koffers werden gepakt en de toon gezet. Staatssecretaris Kosto verzette zich tegen de manier waarop CDA en VVD kansloze asielzoekers willen behandelen (volgens het PvdA-Kamerlid Van Traa is de kwestie een kabinetscrisis waard), staatssecretaris Simons vond dat premier Lubbers “meer leiderschap” moet tonen wil de coalitie nog echt kans van slagen hebben en PvdA-fractieleider Wöltgens verklaarde dat de PvdA zich zal bezinnen op haar positie in het kabinet als men de indruk krijgt dat het met het CDA niet mogelijk is het nieuwe ziektekostenstelsel te realiseren. In het vraaggesprek van vandaag met deze krant laat Wöltgens zich al weer wat voorzichtiger uit. Hij wil het woord crisis niet in de mond nemen maar vindt wel dat een regering zodanig moet kunnen werken dat men elkaar niet blokkeert.

DAT ER BIJ de PvdA enige irritatie heerst over de houding van het CDA waar het gaat om de verdediging van het nieuwe ziektekostenstelsel is begrijpelijk. Het CDA draagt de volle verantwoordelijkheid voor de maatregelen die per 1 januari zijn ingegaan. Maar te vaak geven CDA-politici de indruk dat ze er eigenlijk niets mee te maken willen hebben. Dat mag, maar dat hadden ze dan kenbaar kunnen maken door tegen de plannen te stemmen. In die zin heeft Wöltgens gelijk door zijn bevreemding uit te spreken over het optreden van CDA-senator Stevens. Deze gaf in de Eerste Kamer zijn stem aan de plannen, maar uitte enkele weken later als spreker op een Nieuwjaarsbijeenkomst ernstige kritiek op het nieuwe ziektekostenstelsel.

Politiek is voor een groot deel psychologie. Irritaties tussen de coalitiepartners zoals die nu zijn ontstaan over de volksgezondheidsplannen en de asielzoekers kunnen al gauw van invloed zijn op allerlei andere onderwerpen die nog gaan spelen. Op de ruilmarkt aan het Binnenhof is het normaal dat als een partij zich in de ene zaak wat inschikkelijker heeft getoond voor de coalitiepartner, bij een volgend punt de andere partner weer wat meer ruimte geeft. Maar het werkt ook andersom: vertoont de één een starre of deloyale houding, dan gaat de andere partij ook tegenstribbelen. Niet voor niets legde staatssecretaris Simons deze week een verband tussen de opstelling van het CDA nu bij de ziektekostenplannen en de houding van de PvdA straks als de WAO-wetsvoorstellen in de Tweede Kamer besproken zullen worden.

ALS DE SFEER van wantrouwen blijft bestaan, komt de coalitie al snel in een neergaande spiraal terecht. Het is te vergelijken met de politieke situatie ten tijde van het tweede kabinet Lubbers, toen CDA en VVD op elkaar waren uitgekeken. Dat kabinet viel toen uiteindelijk op een ondergeschikt punt als het reiskostenforfait, een onderwerp waar zelfs de meeste politici tot dan toe nog maar nauwelijks iets over hadden gehoord. Maar als de relatie eenmaal is verziekt, maakt het breekpunt niet meer zoveel uit.

Iets dergelijks kan het derde kabinet Lubbers nu ook overkomen. Ogenschijnlijk is er politiek weinig aan de hand. De plannen met de WAO komen dit voorjaar uitgebreid in het parlement aan de orde, maar politiek is de zaak de afgelopen zomer afgedekt. Op het financiële vlak "marcheert' de boel nu minister Kok zich weet te houden aan de voorgenomen beperking van het financieringstekort. Alleen de discussie over milieuheffingen zou de komende tijd nog voor enige spanning kunnen zorgen. Maar als coalitiepartners de wil hebben om met elkaar verder te gaan, zal ook dit onderwerp niet tot onoverkomelijke problemen hoeven te leiden. Maar essentieel is of ze de wil hebben. Na alle uitspraken van de afgelopen weken is het hard nodig dat CDA en PvdA die wil nog eens tegenover elkaar uitspreken. Is de intentie om uit overtuiging met elkaar door te gaan niet meer aanwezig dan moet dat ook maar snel worden uitgesproken. Want hier geldt het adagium: beul maak het kort.