Afrikaner weerstand tegen kunst

JOHANNESBURG, 17 JAN. Het kunstwerk ET and his two sidekicks leek op een fallus met een herkenbaar gezicht. Voor het Nationale Kunstmuseum in Kaapstad was het beeld van Eugene Terre'Blanche, leider van de extreem-rechtse Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB), "een opvallend commentaar op zekere aspecten van het politieke leven in Zuid-Afrika'.

Maar voor de zes AWB'ers in uniform die woensdagmiddag het museum binnen wandelden en met hamers het keramieken kunstwerk aan scherven sloegen, was het "een gedrocht'. “De eerbaarheid van onze leider stond op het spel en we moesten optreden. Als u weer een gedrocht van hem maakt, blazen we het hele museum op”, zo verklaarde "hoofdkommandant' Jacobson het culturele beleid van zijn organisatie tegenover de museumstaf.

De AWB'ers moesten gisteren op verdenking van vernieling, intimidatie en dreiging met een bomaanslag voorkomen voor de rechtbank in Kaapstad. De zaak wordt op 5 februari voortgezet. Ze werden geprezen door Terre'Blanche, die vanuit zijn hoofdkwartier liet weten dat “kunst de mensen moet dienen en geen frictie moet veroorzaken in een explosieve situatie”.

Van het breekbare beeld - een lange nek die uit een doos met papiersnippers omhoogklimt en overgaat in de markante kop van 'ET' - is niets over. De gevoelens van kunstenares Gael Neke variëren van woede tot erkenning voor de grappigheid van het voorval. “Het is natuurlijk grappig dat er zes mensen voor nodig zijn om een beeldje aan diggelen te slaan. Maar het is symptomatisch voor de groeiende intolerantie in Zuid-Afrika”.

Neke heeft meer beelden gemaakt in deze vorm, onder anderen van president De Klerk en een aantal ministers. Alle dozen komen uit dezelfde mal, die staat voor de Afrikaner zelfbescherming. De fallische connotatie symboliseert voor haar de “dominantie van politieke figuren, die het land tijdens de apartheid hebben verkracht”. Op de "nek' van Terre'Blanche waren teksten uit zijn redevoeringen als graffiti aangebracht, alsmede de frase Ons is vir jou, blank Suid Afrika.

Marilyn Martin, directrice van het museum, die overigens geen gelijkenis met een penis in het kunstwerk ziet, zegt zich gerealiseerd te hebben dat het beeld omstreden zou zijn, gezien het recente geweld van extreem-rechts in Zuid-Afrika. “Maar dit is een afschuwelijke en gewelddadige daad. Als ze bewaren hadden, waarom konden ze niet gewoon komen discussiëren?”

Gael Neke zal geen nieuw beeld van Terre'Blanche maken. Ze werkt nu aan een beeld van Nelson Mandela voor een tentoonstelling in Japan. Het is onderdeel van een serie "De onderhandelaars' en gaat er heel anders uitzien.