Asperientje Wolfson

Het moet ongeveer ten tijde van de "beatmis' geweest zijn. Ook de sociaal-democratie had er behoefte aan zijn psalmen van een modern jasje te voorzien. De Internationale kreeg een eigentijds ritme, Jaap van der Merwe ontfermde zich over de tekst en de Vara zond de populaire versie van het aloude socialistische strijdlied wekelijks uit ter afsluiting van een populair Hilversum 3 programma: “He joh ze houden je eronder, he joh ze houden je tekort. Te gek en het is dan ook geen wonder dat dat niet meer genomen wordt.”

Kortom, jaren zeventig, maar toch ook met een tikkeltje Drees. Want, aldus de Internationale in de nieuwe vertaling: “Wie rechten heeft, heeft ook zijn plichten”. Hilversum 3 is inmiddels Radio 3, de Vara droomt onder leiding van Marcel van Dam van een vaste relatie met de vlotte jongens en meisjes van Veronica en de sociaal democratie... is springlevend! Dat zegt tenminste de PvdA-commissie-Wolfson in het eergisteren gepresenteerde rapport over de verzorgingsstaat. “Na jaren van verdediging van het bestaande zijn we weer in de aanval”. Er was een “cultuuromslag” voor nodig en een “bevrijdende discussie” over de WAO, maar nu durft de PvdA het dan ook openlijk te stellen: Sociaal-democratische doelstellingen zoals maatschappelijke integratie, bestaanszekerheid en verzelfstandiging worden doorgaans vastgelegd in rechten. “Maar die rechten worden nu door ons nadrukkelijk gekoppeld aan plichten”, aldus de commissie en dan nog wel in een unaniem rapport.

Vooral het woordje "nu' is interessant. De PvdA komt anno 1992 tot de slotsom dat aan de “morele noodzaak voor individuen om in ruil voor onze hopelijk tijdelijke bescherming al het mogelijke te doen, zelf iets van hun leven te maken.” Geen recht waar plicht is opgeheven, zei de orginele Internationale, de jaren zeventig-bewerking herhaalde het en de commissie-Wolfson stelt in zijn toekomstvisie dat nu rechten aan plichten gekoppeld dienen te worden.

Weer een PvdA-rapport. Het kan bovenop de grote stapel. Hoe minder aanhang, hoe meer rapporten. Arm PvdA-lid dat dit weer in zijn of haar afdeling moet bespreken. De opdracht die de "commissie verzorgingsstaat' in oktober van het vorig jaar van het partijbestuur meekreeg, was “het ontwikkelen van een sociaal-democratische visie op de toekomst van de verzorgingsstaat”. Wat er is geproduceerd is een wollen deken om de problemen in de partij toe te dekken. Of, positief geformuleerd: om eenheid uit te stralen. “De familie zit weer op één lijn”, constateerde commissie-voorzitter Wolfson vergenoegd. En was het eigenlijk niet louter daarom te doen? Wolfson maakte daar bij de presentatie van zijn rapport nauwelijks een geheim van. Echt nieuwe ideeën stonden er niet in het rapport, gaf hij toe. Er wordt nogal het een en ander opgesomd dat ook reeds in andere studies was opgeschreven. De centrale boodschap van Wolfson dat een veel grotere arbeidsparticipatie noodzakelijk is om de verzorgingsstaat betaalbaar te houden komt rechtstreeks uit het begin vorig jaar gepubliceerde rapport "Een werkend perspectief' van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Niet verwonderlijk, want Wolfson is lid van die raad.

Waar het volgens hem in het jongste PvdA-rapport vooral om gaat is dat er zaken “met elkaar in verband worden gebracht”. Er is vergaard, er is geordend en tenslotte gebundeld. En ziedaar: een rapport dat de PvdA volgens de schrijvers direct weer van de verdediging in de aanval brengt. Maar het lijkt dat de commissieleden in hun speurtocht naar bruikbare ideeën er toch een paar over het hoofd hebben gezien. Bijvoorbeeld de suggesties van partijleider Kok, die zichzelf op het WAO-congres in Nijmegen van vorig jaar uitriep tot leider van de vernieuwingsdiscussie. In Nijmegen ontpopte Kok zich als een voorstander van het mini-stelsel in de sociale zekerheid. “Moeten we niet toegroeien naar een doorzichtiger stelsel van sociale zekerheid, met basisvoorzieningen voor iedereen, maar met een grotere vrijheid om daarenboven eigen prioriteiten te stellen, eigen keuzes te maken, met een eigen afweging van risico's en verantwoordelijkheden”, zei hij tegen zijn partijgenoten die op dat moment nog aan de moeizame WAO-discussie moesten beginnen. Kok moet gedacht hebben, de commotie is toch al zo groot dat een mini-stelsel er nog wel bij kan. Bij de presentatie van het rapport-Wolfson wilde Kok liever niet al te veel herinnerd worden aan zijn uitspraken in Nijmegen. Heel veel woorden waren er voor nodig om uit te leggen dat hij eigenlijk altijd al hetzelfde had bedoeld als de commissie-Wolfson die onomwonden stelt dat er geen mini-stelsel moet komen. En zo danst Kok verder: een stap vooruit, een stap achteruit.

Waarom was de commissie ook al weer nodig? Simpel gezegd omdat de partijgenoten op en rond het regeringsplûche in Den Haag en de partijgenoten in de rest van het land nogal uit elkaar waren gegroeid. Het kabinetsbesluit de WAO te beperken en vervolgens de reacties daarop, lieten zien hoe groot de kloof was. Lubbers maakt school. Als hij kritiek te verduren krijgt - vooral uit eigen kring - is hij “dankbaar”. De commissie-Wolfson legt de WAO-clash ook positief uit. Toegegeven wordt dat de partij electoraal nog wel even met de "naweeën' van het conflict zal hebben te kampen, maar de waarde ervan is toch dat “al de gevoelde maar slechts half begrepen ontwikkelingen in de verzorgingsstaat ineens een zeer praktische gedaante hebben gekregen”. Er is nu zelfs “geestelijke ruimte in de partij om over andere vormen te praten”.

Wat een heerlijke naïviteit toch. De reacties op het rapport wijzen nu juist op het tegendeel. De criticasters van het WAO-besluit leggen het rapport-Wolfson uit als een garantie dat de WAO-ingreep "eens maar nooit weer' was. Verder kritisch kijken naar het stelsel van sociale zekerheid hoeft immers niet meer. Als er maar voldoende mensen aan het werk worden gezet en de premielasten iets anders worden verdeeld, heeft Nederland een betaalbare en dus houdbare verzorgingsstaat. Beter kan worden gezegd: een houdbaar PvdA-kader.

Je hoort Wolson brommen: cynisme, cynisme. We hebben toch prachtige voorstellen gelanceerd over de organisatie van de sociale zekerheid en de manier waarop kansarmen weer aan werk kunnen worden geholpen? Dit is typisch het effect van een deskundigencommissie. Al pratend en denkend ontstond een complete blauwdruk en gleed men steeds verder weg van het oorspronkelijke doel. Want wilde Kok niet een discussie met zijn partij over de verzorgingsstaat om WAO-achtige botsingen in de toekomst te vermijden? Is de verzorgingsstaat waar onze grootouders de basis legden nog wel toegesneden op onze kinderen. Het antwoord op die vraag blijft uit. Het rapport is geschreven voor de restanten van de PvdA. De pijn is weggenomen, de oorzaken van de pijn blijven. Wolfson heeft zijn partij slechts een asperientje gegeven