De eerste televisie-biografie van Winston Churchill

Churchill, Renegade and Turncoat, BBC 1, 22.30- 23.30u.

Meer dan dertig jaar heeft de historicus Martin Gilbert gewijd aan één onderwerp: de persoon en levensloop van Winston Churchill, de beroemdste premier die Groot-Brittannië deze eeuw heeft gehad. Zes van de acht dikke boekdelen van Churchills geautoriseerde biografie, zijn door Gilbert geschreven. Vorig jaar vatte de historicus de inhoud van die acht delen (de eerste twee zijn geschreven door Randolph Churchill), plus een tiental bijlagen, samen in "Churchill, A Life', 8 centimeter dik, bijna twee kilo zwaar en 1000 pagina's lang. Nu is voor de biograaf dan eindelijk het moment van oogsten van de vrucht van zoveel onderzoek en inspanning aangebroken. Vanaf vanavond zendt de BBC vier weken achter elkaar telkens een uur lang Gilberts Churchill, Renegade and Turncoat uit. “De eerste complete televisie biografie” van de man die in de ogen van de buitenwereld gedurende lange tijd de identiteit van Groot-Brittannië zelf leek te vertegenwoordigen, is gebaseerd op Gilberts levenslange onderzoek, aangevuld met bijeen geveegde restjes ongebruikt materiaal.

Voorafgaand aan de eerste van de vier uitzendingen is er al deskundig gelekt over verrassingen in de inhoud van de programma's. De belangrijkste daarvan was de onthulling dat Churchill ernstig geaarzeld heeft of de geallieerde invasie, in 1944, wel in Normandië moest plaats hebben. Hij gaf zijn militaire staf instructies om een alternatief uit te werken, gebaseerd op een inval in door Duitsland bezet Frankrijk vanuit Portugal. De reden daarvoor was, dat Churchill zich maar al te zeer bewust was van de fatale gevolgen die een inval in Normandië kon hebben, omdat hij eerder, in de Eerste Wereldoorlog, medeverantwoordelijk was geweest voor de rampzalige landingspoging van Britse troepen in Gallipoli. Uiteindelijk liet hij zich overhalen om toch voor Normandië te kiezen.

Churchill, Renegade and Turncoat beschrijft de gebeurtenissen in Churchills leven, die hem van een politieke mislukkeling en één van de meest gewantrouwde politici in Groot-Brittannië, maakten tot een groot leider in oorlogstijd. Het beeld dat wordt opgeroepen is dat van een diep ongelukkige jeugd, van een man die vervolgens altijd voelde dat hij iets te bewijzen had en van een politicus die zo ambitieus was, dat hij twee keer van politieke voorkeur veranderde: in 1904 van Conservatief naar Liberaal en in 1924 terug van Liberaal naar Conservatief. Het grote publiek, zegt de voormalige Conservatieve minister Lord Glendevon dan ook in de serie, vertrouwde Churchill in de jaren vóór de oorlog om die reden voor geen cent. Winston Churchill MP, kleinzoon van de beroemde premier, Lagerhuislid en nog altijd DE notabel in Churchill's voormalige woonplaats Westerham, in Kent, herinnert eraan dat zijn grootvader zelf over die ommekeer zei: “Iedereen kan een lafaard zijn. Maar er is talent voor nodig om laf te zijn over je lafheid”.

De producer van de serie, Jeremy Bennett, is er in geslaagd in Amerika filmfragmenten te vinden van journaal-interviews die Churchill daar tijdens lezingentournees heeft gegeven. In Londen zelf sprak de premier zelden rechtstreeks tot de camera en zelfs toen hij in de jaren vijftig terugkeerde naar Downing Street achtte hij het onzin om campagne te voeren via het televisiescherm. De serie moet het daarom doen met documenten en met interviews met tijdgenoten. Jammer genoeg bleken veel van hen al overleden, sinds Gilbert voor het eerst met zijn voorstel voor een televisieserie bij de televisiemaatschappijen aanklopte. Niemand wilde daarop toen ingaan. Nu lijkt er een soort Churchill-revival gaande. Lady Soames, Churchill's enige nog in leven zijnde kind, krijgt stapels brieven met vragen als “Hield uw vader van spinazie?” en “Hoeveel sigaren rookte uw vader per dag?” Haar antwoord op de eerste vraag is: “Weet niet, hoewel ik me herinner dat hij mijn moeder ooit een schaal vol naar haar hoofd geslingerd heeft”. Churchills laatste secretaresse (gedurende 32 jaar) beaamde vorige week nog eens tegenover mij de uitspraken van haar en haar collega's dat de grote man “moeilijk” was om voor te werken. “Hij hield er niet van als je daar beledigd over deed. Hij stonk, ja, naar sigaren. Maar hij heeft mij ook een rijk leven bezorgd. En ik heb zijn poedel geërfd toen hij dood was. Die stonk ook, maar het was een schatje.”