Serie over mijlpalen uit de wetenschap en techniek

Hoogstandjes: Cinematografie, Ned. 3, 19.45-19.56u. Onderwerpen volgende uitzendingen, zelfde tijd: het zweefvliegtuig van Lilienthal (21.2.), de dynamo van Werner von Siemens (28.2.), de viertaktmotor van Nikolaus Otto (4.2.), het fototoestel van Daguerre (25.2.), het loopwiel van Karl Drais (3.3.), de stoommachine van Stephenson (10.3.) en de draadloze telegrafie van Marconi (17.3.).

Op 28 december 1895 vond in Parijs, in een Grand Café op de Boulevard des Capucines, 's werelds eerste moderne filmvoorstelling plaats. Onderwerp van de ultrakorte hoofdfilm: de aankomst van een stoomtrein op een station.

De geestelijke vaders van de gebruikte nieuwe projectietechniek waren de gebroeders Auguste en Louis Lumière. Het tweetal was gedwongen geweest om een eigen systeem uit te dokteren, want de licenties voor de bestaande, door Edison in de Verenigde Staten uitgevonden kinetoscoop-techniek waren erg duur. Het resultaat, de cinématographe, bestond uit een slimme combinatie van een reeks op zichzelf al bestaande ideeën en technieken. De moderne filmprojector (en overigens tevens camera) was geboren.

Het verhaal van de gebroeders Lumière en hun cinématographe wordt eenvoudig en effectief verteld in het tweede deel van een reeks korte, maar zeer bezienswaardige documentaires over (voornamelijk Duitse) mijlpalen uit de wetenschap en techniek. De aflevering van vorige week ging het over Röntgen en de ontdekking van zijn X-stralen, die van volgende week over vliegpionier Otto Lilienthal, die van de week daarop over de dynamo-elektrische machine van Werner von Siemens.

De formule van de mini-documentaires is simpel maar o zo doeltreffend. Ze blikken terug op een belangrijke uitvinding of ontdekking uit het verleden, maar laten tegelijk zien hoe deze in de tijd heeft doorgewerkt. Ze zijn opgebouwd uit een gedramatiseerde reconstructie van de ontdekking of uitvinding, met zorg uitgekozen historisch beeldmateriaal, animatie voor de uitleg en een kalm, niet opdringerig commentaar.

In de uitzending van vanavond zijn onder meer prachtige beelden te zien van voorlopers van de film waaronder de toverlantaarn en de de zogeheten Praxinoscoop. Een glashelder animatiefilpje maakt de werking van de filmprojector, toch een redelijk ingewikkeld apparaat, zeer effectief inzichtelijk.

De serie Hoogstandjes (onvermijdelijke infantiele vertaling van "Meilensteine der Wissenschaft und Technik') was ruim een jaar geleden al te zien op de Norddeutsche Rundfunk. Het sympathieke aan de reeks is dat deze op een esthetische manier, maar zonder pretenties, de historische dimensie toont van de technische vanzelfsprekendheden die ons omringen. Niet gek voor programma's van krap een kwartier.