Lubbers is te vroeg en te voortvarend

Het is niet verstandig van Nederland de mening van het ANC in de wind te slaan. De Zuidafrikaanse zakenwereld heeft dit ondervonden via verlammende stakingen en de internationale financiële markten, die op het punt stonden grote sommen geld aan het Zuidafrikaanse establishment te lenen, worden gedwongen die leningen te heroverwegen nu het ANC heeft meegedeeld de hiermee gepaard gaande financiële verplichtingen in de toekomst misschien niet te zullen honoreren. Ongetwijfeld herinneren velen zich dat de blanke regering uiteindelijk door datzelfde ANC - met de nodige druk uit het buitenland - tot praten gedwongen is.

Een bezoek aan Zuid-Afrika van de Nederlandse minister-president zal - zonder dat hij hierop verder invloed kan uitoefenen - in de media en internationaal worden aangegrepen om het huidige bewind te legitimeren en het imago van De Klerk als "staatshoofd' op te vijzelen. Het is een officieel bezoek van de ene regeringsleider aan de andere en zó zal dit bezoek in blank Zuid-Afrika misbruikt worden ondanks de Nederlandse intentie om het "een evenwichtig programma van ontmoetingen met zoveel mogelijk mensen met verschillende opvattingen' te laten zijn.

Het ANC heeft één simpele wens: het wil een democratisch Zuid-Afrika. Alle overige gewenste veranderingen zijn daaraan ondergeschikt. De Klerk is echter vastbesloten om de macht niet in handen te geven van het ANC.

Tegelijkertijd doet hij alles wat in zijn vermogen ligt om het tempo van de democratisering te vertragen, het ANC te ondermijnen en kleine anti-apartheidsgroeperingen die voor zijn huidige blanke kiezers meer acceptabel zijn (zoals Inkatha die naar schatting 4% van de bevolking vertegenwoordigt) te versterken.

De Klerk wil de macht niet aan het ANC overdragen, omdat een van de ANC-doelstellingen is een rechtvaardiger verdeling van Zuid-Afrika's rijkdom, wat slechts via een zekere herverdeling van bestaande eigendomsverhoudingen bereikt kan worden. Voor de blanken en hun leider De Klerk is deze doelstelling een bedreiging van de status quo.

Dit is nu precies het probleem in Zuid-Afrika. De blanken weten dat een ANC-regering haar macht zal gebruiken om een gedeelte van hun rijkdom "af te nemen' en ze zijn daarom niet bereid een "one-man-one-vote' systeem te accepteren zonder dat de bestaande economische verhoudingen beschermd worden. Het ANC weet dat een democratische regering van welke samenstelling ook de ongelijke eigendomsverhoudingen in ieder geval gedeeltelijk ongedaan moet maken om aan de verwachtingen van de zwarte meerderheid tegemoet te komen. Zie hier de impasse.

In deze situatie komt Lubbers in Zuid-Afrika aan - als officiële gast van De Klerk en tegen het expliciete verzoek van het ANC. Voor de overgrote meerderheid van de Zuid-Afrikanen is - ondanks aanpassingen in de wet - nog niets veranderd. De meesten wonen nog steeds in slechte huizen of krotten in veelal onleefbare townships en afgelegen thuislanden. Er is onvoldoende onderwijs en gezondheidszorg en de werkloosheid wordt geschat op 30 tot 40%. Velen hebben dagelijks te lijden van geweld in een maatschappij die een van de ernstigste misdaadstatistieken ter wereld kent - om niet te zeggen in een burgeroorlog verwikkeld is, aangewakkerd danwel onvoldoende in de hand gehouden door de gastheer van de Nederlandse ministers.

Deze problemen zullen nooit opgelost worden totdat er democratie is in Zuid-Afrika. Als het aan De Klerk ligt zal dit zo lang mogelijk gerekt worden - getuige zijn voorstel voor een interimfase van tien (!) jaar. Het is duidelijk dat in dit klimaat elke actie die De Klerk kan aanwenden om zijn zaak te bevorderen ongewenst is en het uitblijven van volledige democratie voor de zwarte bevolking onnodig uitstelt. Het bezoek is een te grote "beloning' in verhouding tot de "prestatie' van de blanke regering, het is ongewenst door het ANC (dat naar schatting drie keer zoveel kiezers vertegenwoordigt als de Nationale Partij van De Klerk) en het is een voorbeeld van Nederlandse "voortvarendheid' die onbegrepen zal blijven in Zuid-Afrika.