"Ik wil Frankrijk voorop zien lopen in de zegetocht van Europa'

De president van Frankrijk François Mitterrand heeft het afgelopen weekeinde in een rede zijn geloof uitgesproken in de Europese integratie en in de akkoorden van Maastricht, die naar zijn mening "nieuwe tijden inluiden'. Hieronder volgen enkele fragmenten uit die rede.

Frankrijk is een machtig land dat zich niet de wet laat voorschrijven. Ik zal me onvoorwaardelijk verplichten en ik denk dat vele Europeanen, boven hun politieke tegenstellingen uitstijgend, hetzelfde zullen doen op het moment dat ze weten dat de verbintenis die zij met Europa aangaan nooit op anti-democratische wijze zal worden gebruikt voor andere doeleinden. (...) Ik zou niet willen dat Frankrijk het meest conservatieve land van Europa zou zijn. Ik zou niet willen dat het land de gevangene zou zijn van zijn verleden. Ik wil Frankrijk voorop zien lopen in de zegetocht van Europa. Een vreedzame verovering, eerst via de Gemeenschap, vervolgens door de schepping van Europa in zijn historische en geografische werkelijkheid.

U heeft duidelijk kunnen merken hoe uitzonderlijk de ontwikkeling is die op dit moment, uit oost- en centraal-Europa andere gebieden bereikt en de hele geschiedenis van ons continent overhoop haalt. Stalin is uitgewist, Peter de Grote en Catherina de Tweede zijn uitgewist, en de constructies van het Verdrag van Versailles en de vele daaropvolgende verdragen zijn uitgewist.

Maar waarom? Omdat de kaart van Europa altijd is bepaald door oorlogen, dat wil zeggen door de overwinnaars die altijd zo dwaas zijn geweest te geloven dat geschiedenis voor eeuwig werd geschreven en die de overwonnenen ondraaglijke schuldbekentenissen afdwongen die de geschiedenis altijd heeft gelogenstraft (...) Maar een Europa dat is gefundeerd op een overwinning, met de tegenstelling tussen een sterke en een zwakke, tussen een overwinnaar en een overwonnene, is niet bestand tegen de natuurlijke loop der gebeurtenissen. Voor het eerst kunnen we meemaken dat Europa zich vormt via wederzijdse verdragen, via diplomatie, via democratie. Zie hier, misschien nog meer dan elders, de immense verandering waarvan u, dames en heren, het geluk heeft getuige te zijn en waarvan u hopelijk de uitvoerders zult zijn. En we hebben gezien hoe heel dat ontmantelde Europa zich wendde tot de Gemeenschap, die het enige welvarende en stabiele gebied leek. Daarom klopt iedereen aan bij de Gemeenschap en men beseft des te meer dat zij een belangrijke rol kan spelen als grote mogendheid van 360 miljoen inwoners op het gebied van vrede, van voorspoed, van stabiliteit maar ook een macht van betekenis in de strijd om invloed tussen landen als de Verenigde Staten, Japan en alle andere opkomende mogendheden.

U kunt zich voorstellen dat de Gemeenschap uiteraard de hoeksteen zal zijn voor de opbouw van Europa. Iedereen richt zich nu tot haar voor steun en bijstand. Maar daar moet het niet bij blijven. Als de verhoudingen in Europa op die manier verstarren, als de Gemeenschap de vorm aanneemt van een nieuw rijk binnen Europa - niet het rijk van de wapenen, natuurlijk, maar een rijk gebaseerd op economische welvaart - als dat Europa zich egoïstisch terugtrekt of alleen intervenieert om haar macht te doen gelden, dan is ze al mislukt. En dat is waarom ik in 1990 heb gesproken over een confederatie, en ik houd vast aan die term.

Ik wil deze benaming helemaal niet opdringen, ik probeer alleen het idee toe te lichten. We moeten het democratische Europa organiseren, overal waar een democratisch systeem bestaat, dat wil zeggen een representatief systeem, met vrije en algemene verkiezingen en een ware nationale vertegenwoordiging; we moeten proberen tussen deze landen een duurzame structuur te creëren, waarbinnen elk land, ongeacht zijn macht, zich evenwaardig voelt aan de anderen. Dat is gebeurd binnen de Europese Gemeenschap. Ierland, Portugal en Griekenland zijn minder rijk dan de overige lidstaten die een minder sterke demografische ontwikkeling hebben, maar zij beschikken binnen Europa over dezelfde rechten. Dat recht kan vetorecht zijn. En als er geen vetorecht is, dan is dat met instemming van de landen die zich hiertegen zouden kunnen verzetten. Dat is wat de Gemeenschap heeft beschermd: gelijkwaardigheid, iedereen is soeverein binnen de overeengekomen grens, iedereen is gelijk aan de ander, iedereen heeft een geschiedenis die onderdeel is van de algemene geschiedenis van Europa. Het zijn die geschiedenissen tezamen die de geschiedenis van Europa vormen, de beschaving, het wetenschappelijk onderzoek, de uitvindingen, de ontwikkeling, kortom macht in alle betekenissen van het woord. Maar iedereen moet zich in staat voelen om zijn mening te laten prevaleren als deze rechtvaardig is.

(...) Ik hoor soms opmerkingen als: het was te vroeg om over een confederatie te praten, dat idee is al mislukt. Ik heb destijds al gezegd dat het jaren, misschien zelfs decennia, zou duren voordat een confederatie zou zijn verwezenlijkt, dat weet ik. Maar ik weet ook dat ieder Europees land pas in staat zal zijn toe te treden tot de Gemeenschap als zijn economische en politieke toestand en zijn democratische instellingen van dien aard zijn dat de Gemeenschapsleden in staat zijn deze nieuwe toetreding op te vangen, en dat de mogelijkheden van dit land niet onmiddellijk worden vernietigd door het openstellen zonder restrictie aan deze oneindig veel machtiger landen.

Ik weet niet hoe de toekomst er uit zal zien, maar ik vind dat we al moeten inzetten op Europa. Als ieder Europees volk een staat ambieert - wat ik het Europa van de volksstammen noem, hetgeen nooit als een ideaal beschouwd is - zelfs die volken die in de loop van de geschiedenis nooit een eigen staat hebben gehad, dan is dat ongetwijfeld omdat zij hebben geleden onder de overheersing van de anderen.

De Gemeenschap biedt een model, omdat zij de problemen niet oplost in termen van macht en omdat zij de waardigheid van elk van de lidstaten respecteert. Ze geeft het voorbeeld door te zeggen: “In het systeem zoals wij dat voorstellen, heeft iedereen recht op gelijkwaardigheid. Zoek ook de unies of de gemeenschappen of kom in onze gemeenschap, vanaf het moment dat aan de voorwaarden is voldaan. Maar schrik er niet voor terug een verbintenis met anderen aan te gaan op het moment dat de banden van onderwerping, vernedering en dominantie zijn afgeworpen.” U zult zien dat op dat moment elke etnische groepering de directe toekomst geheel anders zal bekijken. Waaraan denkt men in Joegoslavië? Aan bevrijding van de overheersende invloed, dat wil zeggen de Servische. Natuurlijk willen de Serviërs de politieke eenheid, waarin zij een dominante rol spelen, bewaren, terwijl anderen dromen van verdwenen rijken.

Bedenk dat in onze eeuw, die ten einde loopt, alle Europese rijken zijn verdwenen: het Turkse rijk, het Oostenrijk-Hongaarse rijk, de twee Duitse rijken, de koloniale rijken, het Russische rijk, het Sovjet rijk. Ze zijn allemaal verdwenen in tachtig jaar, de duur van een mensenleven. Al deze enorme bouwwerken die eeuwen lang in stand zijn gebleven, zijn ineengestort. Het is geen toeval dat deze machten de nu bevrijde volkeren bijeen hielden. Maar iedereen die wordt gedreven door zijn nationalisme kan de grenzen van het redelijke overschrijden en vergeten dat de volkeren van Europa van dit moment af een gezamenlijke bestemming hebben. Wij moeten het hun zeggen, maar ook tonen. En dat is waarom het succes van de Gemeenschap en de overeenkomst van Maastricht een beslissend element kunnen spelen om te tonen wat men kan doen, daar en elders.

Ik verwacht dat het succes van de Gemeenschap de juiste belangen zal dienen van de twaalf lidstaten, dat ze gastvrij blijft voor andere landen die willen toetreden, mits - ik herhaal dit - aan de voorwaarden is voldaan. Ik verwacht dat de Gemeenschap nuttig zal zijn voor de diepere belangen van Frankrijk, dat een verheven roeping heeft om een beslissende rol te spelen in dit Europa. We hebben dit altijd gedaan. Waarom zou het scheppend vermogen van ons land nu zijn verarmd of opgedroogd? Frankrijk is in staat enorme successen in dit Europa te bewerkstelligen.

Ja, ik geloof dat de akkoorden van Maastricht nieuwe tijden inluiden, tenminste als we dat willen, als het Franse volk dat wil, hetgeen ik hoop.