Discussiedag PvdA over sociale stelsel; "Wie moeten we nog emanciperen?'

Zelfs oud-vakbondsleider Jaap van der Scheur lijkt zijn strijdbaarheid te hebben verloren. Halverwege de discussiedag die de actiegroep "PvdA weer sociaal' zaterdag in Utrecht wijdde aan de sociale zekerheid, stapt hij op. Of zulke bijeenkomsten nog invloed hebben? Van der Scheur zwijgt even en schudt dan voorzichtig het hoofd. “Dit zijn fantastische mensen, maar de zaak is al beklonken. Vorig jaar zomer was iedereen binnen de PvdA tegen die WAO-plannen, maar in september stemde toch tachtig procent voor.”

Een zestigtal sympathisanten van de actiegroep "PvdA weer sociaal' was in cultureel centrum Musketon in de Utrechtse wijk Lunetten bijeengekomen om een voorschot te nemen op het PvdA-congres in maart over de verzorgingsstaat.

Volgens de planning zou het advies van de commissie-Wolfson, dat de basis moet vormen voor de discussie in de PvdA over de verzorgingsstaat, net voor de bijeenkomst zijn verschenen. Maar dat bleek een misrekening. Het rapport verschijnt pas deze week. Niettemin bleek er nog voldoende stof voor discussie.

De aanwezigen voelden zich duidelijk gesterkt door het nieuws dat kort tevoren was uitgelekt, dat de commissie Wolfson tegenstander zou zijn van het zogenoemde ministelsel (een basisuitkering voor mensen die werkloos of arbeidsongeschikt zijn, met de mogelijkheid om zich bij te verzekeren).

De socioloog Rudi Wielers vond dat in het ministelsel "de solidariteit er uit wordt gesloopt'. Mensen die een extra verzekering kunnen afsluiten zullen druk uitoefenen om de basisuitkering te verlagen, zo vreesde hij. Volgens de socioloog zou een "eco-tax' kunnen worden ingezet om de arbeidskosten te verlagen, waardoor de arbeidsparticipatie wordt bevorderd. Ook vroeg hij "serieuze aandacht' voor het privatiseren van de uitvoeringsinstanties, opdat er een prikkel tot kostenbeheersing ontstaat.

De journalist Kees Tamboer hield een vurig pleidooi voor afschaffing van de WAO. De premies die de lagerbetaalden opbrengen, dienen volgens hem slechts om de hoge WAO-uitkering van de rijken te financieren. Een modale werknemer die 40.000 gulden verdient, ziet niets terug van zijn WAO-premie, betoogde Tamboer. Volgens hem is die werknemer veel beter uit als hij zijn premie aan een particuliere verzekeraar betaalt of het geld oppot.

“Da's vrijheid blijheid”, smaalde dissident Frans Moor. Tamboer drong aan, maar zijn historisch overzicht van de sociale zekerheid, waarbij hij terugging tot de Duitse kanselier Bismarck die de eerste invaliditeitswet bedacht, kon de zaal niet overtuigen.

Vroeger vermocht de oud-hoogleraar geschiedenis Ger Harmsen in radicale kringen indruk maken met doorwrochte marxistische betogen, maar zijn verhaal over "de noodzaak van de staat' sloeg nu niet aan bij de schaars aanwezige jongeren. “Met zo'n verhaal kun je toch niet bij de mensen aankomen”, mopperde een jonge socialist.

Tijdens de plenaire slotbijeenkomst roerde de zaal zich hevig. De uitlatingen liepen sterk uiteen. “Als de Hoogovens dicht gaan, vinden wij dat niet erg, want het is een productiewijze waar wij het niet mee eens zijn”, merkte een aanwezige op. Iemand drong aan op milieuvriendelijke tasjes en de werklozenbond verspreidde haar "arbeidstroika-manifest' tegen de werkloosheid. Een ander pleitte voor de inzet van allochtonen in bejaarden- en verzorgingstehuizen, maar kreeg een zeer gereserveerde reactie.

Veel aanwezigen bleken geen lid meer te zijn van de PvdA. Maar toen een spreker zinspeelde op de vorming van een nieuwe partij, reageerde de zaal afwijzend. Een man die net tevoren had toegelicht waarom hij na 25 jaar uit de partij is gestapt, kondigde aan dat hij subiet weer PvdA-lid wordt als die nieuwe partij wordt opgericht.

Op de achterste rij keken de Jonge Socialisten geneerd toe. Zij ondernamen een laatste poging: “Wat denken de mensen dat we hiermee kunnen bereiken in maart? Is er nog een toekomst voor de PvdA als emancipatiebeweging? Wie moeten we nog emanciperen? Er zijn nog veel mensen die zijn afgeschreven, voor wie elementaire politieke bescherming afwezig is. Het heeft alleen zin de wijken in te gaan als ons produkt duidelijk is. We moeten hier nu geen frustraties gaan spuien. We moeten ideeën over de verzorgingsstaat ontwikkelen. Als het hier niet kan, waar dan wel?”