Chadli werd geen Gorbatsjov

ALGIERS, 13 JAN. Chadli Benjedid is sinds zaterdag niet langer president van Algerije. Hij werd na langdurige onderhandelingen met zijn vroegere ondergeschikten - inclusief oude getrouwen, die hij zelf in de regering had gezet om zijn macht te handhaven - gedwongen hoogstpersoonlijk zijn aftreden voor de televisie aan te kondigen. Dat gebeurde zaterdagavond om twintig minuten over acht - midden in het nieuwsjournaal. Chadli zal zich waarschijnlijk in de Marokkaanse stad Tanger vestigen, waar hij een villa heeft en waarheen zijn familie reeds eerder vertrokken was.

De president, voor de gelegenheid in een zwart streepjespak gestoken (normaal draagt hij lichtgekleurde kostuums), had diepe randen onder de ogen en zag eruit alsof hij verdoofd was. In een uiterst korte verklaring, die er werkelijk werd uitgeperst, klaagde hij over “de vele overschrijdingen bij de uitvoering van het politieke pluralisme” en maakte hij zijn aftreden bekend, waarbij hij opmerkte dat hij “zijn verantwoordelijkheden niet ontvluchtte”. Hij overhandigde, zittend op een bank, zijn ontslagbrief aan de voorzitter van de Raad van de Grondwet, Abdelmalek Benhabylès, die, samen met de andere leden van de Raad, naar de presidentiële residentie was gekomen.

In de brief, die op de televisie werd vertoond, herinnerde hij eraan dat hij na het overlijden van zijn voorganger, president Houari Boumedienne, pas na lang aandringen van zijn “kameraden” (de hoogste legerofficieren) de zware verantwoordelijkheid en de grote eer van het presidentschap op zich had genomen. Hij had er altijd naar gestreefd dat het Algerijnse volk zich vrij kon uitdrukken. Daarom was hij met een democratisch proces begonnen.

“Wij leven”, aldus Chadli's schrijven, “momenteel in een pluralistisch-democratische praktijk, die gekenmerkt wordt door talloze overschrijdingen in een klimaat van confrontaties. De tot dusverre genomen maatregelen en de wegen die zijn bewandeld om tot een oplossing te komen van onze problemen hebben vandaag het punt bereikt waarop men niet verder kan gaan zonder ernstig afbreuk te doen (...) aan de nationale samenhang, het bewaren van de openbare orde en aan de nationale eenheid.

“Gezien dit ernstige dreigende gevaar ben ik in volle oprechtheid van mening dat de maatregelen die tot dusverre zijn genomen, momenteel geen garantie kunnen bieden aan de vrede en de eendracht tussen de burgers.

“Geconfronteerd met deze ernstige ontwikkelingen, heb ik lang nagedacht over de crisissituatie en over mogelijke oplossingen. De enige oplossing die ik heb gevonden is dat ik niet langer kan doorgaan met het volledig uitoefenen van mijn functies, zonder tekort te doen aan de heilige eed die ik aan de natie gezworen heb (...)

“Daarom, geliefde broeders, zusters, burgers, doe ik met ingang van heden afstand van mijn functies als president van de Republiek en vraag ik eenieder en allen deze beslissing te beschouwen als een offer mijnerzijds ten dienste van de hogere belangen van de natie. Leve Algerije, roem aan onze martelaren.”

De brief maakte - zonder het met zoveel woorden te zeggen - duidelijk dat Chadli het niet eens is met de maatregelen om de invloed van het FIS te liquideren. Dat was al eerder bekend. Eveneens was uitgelekt dat hij op een soort “Gorbatsjov-effect” hoopte: dat de bevolking zich tegen de plegers van de staatsgreep aan zijn zijde zou scharen, zoals de Russen dat in augustus hadden gedaan, toen Gorbatsjov bij een coup uit de macht werd gezet. Toen hem duidelijk werd gemaakt dat die hoop ijdel was, probeerde hij de generaals te overreden een officiële staatsgreep te plegen. Want hij wilde als goed democraat de geschiedenis ingaan. Maar ook aan dat voorstel werd geen gehoor gegeven.

Hij was nog niet uitgesproken of de tanks posteerden zich bij de belangrijkste openbare gebouwen in Algiers - het regeringspaleis, waar de belangrijkste ministeries zijn gevestigd, het Huis van de Schatkist en het radio- en televisiegebouw. Vrachtwagens vol gewapende militairen en gendarmerie haastten zich naar enkele sleutelpunten in de stad, die rustig, totaal onberoerd leek door de nieuwste ontwikkelingen. Volgens reizigers, die vanochtend uit het zuiden van het land naar Algiers kwamen, heeft het leger overal - vaak zelfs tot in de kleinste dorpen - stellingen betrokken.

Maar er was nergens een spoor van opwinding, zelfs niet in de volkswijken, waar het FIS heer en meester is. Daar stonden, hingen en wandelden de mensen nog steeds op straat, alsof er niets gebeurd was. De militairen hadden zich zo discreet opgesteld dat het leek of ze verstoppertje speelden.

Aanvankelijk besefte ook niemand wat er nu precies achter de ontslagaanvraag van Chadli zat, die voor bijna iedereen als een totale verrassing kwam. Eigenlijk kon het de mensen ook niet zo verschrikkelijk veel schelen wat de president wel of niet deed. Want hij is vooral de laatste maanden - zelfs in kringen van de vroegere regeringspartij FLN, waar men hem vroeger vereerde - te impopulair geworden, ja zelfs gehaat. Een democraat op straat zei kortweg: “Chadli heeft het FIS geschapen, hij is voor het FIS gestorven. Helaas voor hem, maar niet voor ons”.

Vandaar dat er aan het straatbeeld niets veranderde. Pas langzaam werd het de mensen duidelijk dat Chadli's vertrek, precies volgens de bedoeling, een machtsvacuüm had gecreëerd, waarin zowel de generaals als de kolonels van het leger, als premier Sid Ahmed Ghozali vrij spel hebben.

Omstreeks middernacht kondigde premier Ghozali voor de televisie aan dat zijn regering aanblijft. Conform de grondwet, die stelt dat bij ontslag, overlijden of incapaciteit van de president de zittende regering niet ontslagen of gewijzigd kan worden. Maar ook conform de plannenmakers van de staatsgreep, die van Ghozali over enige tijd de nieuwe machtige man van Algerije willen maken.

Gisterochtend gingen zeer weinig mensen voor het ochtendgebed naar de moskee.