Chadli weg, verkiezing afgelast; Verborgen coup van civiel-militaire coalitie in Algerije

ALGIERS, 13 JAN. Met het aan de kant zetten van president Chadli Benjedid heeft het opperbevel van het Algerijnse leger zaterdag deel I uitgevoerd van een reeds lang geplande staatsgreep. Het was - wat ze hier noemen - “un coup d'état caché”, een verborgen staatsgreep, die met legale middelen werd uitgevoerd.

De uitvoerders achter de schermen zijn een coalitie van democraten (premier Sid Ahmed Ghozali en zijn volgelingen), die samen opereren met de Berber-partij RCD van dr. Saad Sadi en een groep generaals en kolonels van het leger. Zij willen Algerije met legale en/of legaal lijkende maatregelen modern en democratisch maken, doch onder geen beding in handen laten vallen van het FIS (Front van Islamitische Redding), dat heeft gezworen het land te transformeren in een radicale Islamitische Republiek.

Gisteravond volgde deel II van de staatsgreep met de bekendmaking dat de Hoge Veiligheidsraad de macht tijdelijk heeft overgenomen en in permanente zitting bijeenblijft totdat er een oplossing is gevonden voor het grondwettelijke machtsvacuüm in het land en er een nieuwe president is gekozen. De Hoge Veiligheidsraad besloot meteen de verkiezingen te annuleren, aangezien “het onmogelijk is door te gaan met het kiesproces totdat aan alle noodzakelijke voorwaarden is voldaan”. Die voorwaarden, aldus de Veiligheidsraad, hebben betrekking op het normaal functioneren van de instellingen van het land en van het grondwettelijke systeem.

De Hoge Veiligheidsraad is een orgaan dat normaliter de president adviseert over zaken die de openbare orde en de staatsveiligheid betreffen. Nu neemt dit orgaan, waarin de chef-staf van de strijdkrachten, premier Ghozali, de ministers van defensie, buitenlandse zaken, binnenlandse zaken, economische zaken en justitie zitting hebben, alle beslissingen.

Het is allemaal voer voor spitsvondige juristen en het gaat de gewone burger ver boven de pet. Zaterdagavond verklaarde de Raad van de Grondwet reeds formeel dat er “een permanent vacuüm van het presidentschap” bestond. Het parlement werd immers op 3 januari in verband met de nu geannuleerde verkiezingen

PAG.4PORTRET CHADLI PAG.9HOOFDARTIKEL

ontbonden. Daardoor is er geen voorzitter van het parlement, die volgens de grondwet gedurende een periode van maximaal 45 dagen de president had moeten waarnemen en in die periode presidentsverkiezingen had moeten organiseren.

Waarom werd het parlement zo vroegtijdig ontbonden? Omdat de voorzitter van het parlement, Abdelaziz Belkadem, een van de topmensen is in de vroegere eenheidspartij, het FLN, maar ook een van de verbindingsmannen daarvan is met het FIS, en daarom zeer wordt gewantrouwd. Hij werd al herhaaldelijk genoemd als een van de FLN-politici die wellicht samen met het FIS zouden kunnen regeren.

De voorzitter van de Grondwetsraad, Abdelmalik Behabylès, kwam evenmin in aanmerking om de president tijdelijk op te volgen omdat zulks volgens de grondwet alleen gebeurt als er geen parlement is op het moment dat de president is overleden - maar niet als de president ontslag heeft genomen.

Pag.4:

Algerije verwacht spoedig deel III van de staatsgreep

Goed-geïnformeerde kringen zeiden vanochtend dat de nieuwe collectieve leiding van het land op kortere of langere termijn een orgaan zal creëren: een Staatsraad, die de presidentiële bevoegdheden op zich neemt. Deze Staatsraad zal bestaan uit vier generaals, premier Ghozali en de voorzitter van de Raad van de Grondwet.

Er zullen voorlopig geen parlements- of presidentsverkiezingen komen. Eerst wil men de grondwet zodanig amenderen dat een op godsdienst gebaseerde partij, zoals het FIS, nooit meer aan het politieke proces kan deelnemen of het alleenrecht op de islam kan opeisen. Ook de macht van de vroegere regeringspartij FLN zal definitief worden gebroken, opdat de partij niet langer het alleenrecht heeft op de overwinning die zij in de onafhankelijkheidsoorlog heeft behaald en de daarbij behorende financieel-economische privileges. De president ten slotte zal minder bevoegdheden krijgen dan in het verleden om een werkelijke democratie te vestigen.

De Staatsraad krijgt ongeveer een half jaar de tijd om al die plannen uit te voeren. De verwachting is dat uiterlijk overmorgen deel III van de staatsgreep wordt uitgevoerd. Dan zal de Hoge Veiligheidsraad de noodtoestand of de staat van uitzondering uitroepen, en tevens constateren dat de bestaande grondwet onder de huidige omstandigheden niet langer kan worden nageleefd. Dan zal Algerije terug zijn op het punt van 1962, toen het onafhankelijk werd.

Alle in Algiers nog overgebleven leiders van het FIS waren gisteren onvindbaar - op een geheime plek in conclaaf om te beslissen hoe zij op de “roof” van hun verkiezingsoverwinning moeten reageren. In en buiten het hoofdkantoor van het FIS wachtte men woedend, angstig en verward de besluiten van de “sjeiks” af. Journalisten werden met een kort en krachtig “geen commentaar” uit het hoofdkwartier gezet. En op straat zeiden de bebaarde aanhangers slechts dat men zich voor verdere informatie moest wenden “tot de werkelijke leiders van dit land: de Franse ambassade en de Raad van de Grondwet”.

Sympathisanten van het FIS zeiden dat men in hun gelederen totaal verrast was over de aard van de staatsgreep. Men had wel verwacht dat de tweede verkiezingsronde op de een of andere manier gesaboteerd zou worden, maar niet dat dit zou gebeuren via het aftreden van de president, die zich de laatste tijd steeds duiudelijker voor “cohabitatie” met het FIS had uitgesproken.

Deze zegslieden achten het uitgesloten dat het FIS zich bij de nu geschapen situatie vreedzaam neerlegt. Eén van hen herinnerde eraan dat de meest vereerde geestelijke leider van het land, sjeik Ahmed Sakhnoun, de tranen over de wangen liepen toen hij vorig jaar juli in de moskee de gelovigen toesprak, nadat Mohamed Saïd, een van de belangrijke leiders van het FIS, door de overheid gevangen was gezet. Sjeik Sakhnoun, door zeer veel Algerijnen, ook niet-gelovigen, beschouwd als een wijs en vredelievend man, zei toen: “Deze machthebbers zullen alleen door middel van geweld vertrekken. U kunt doen wat u wilt - FIS, Hamas, bijeenkomsten - deze machthebbers vertrekken slechts door geweld. En ik vraag u allen zich in het geheim te organiseren.”

Inderdaad gaf de “voorlopige” voorzitter van het FIS, Abdelkader Hachani, gistermiddag via de radio een eerste waarschuwing aan de autoriteiten, in het bijzonder de voorzitter van de Grondwetsraad, om niets te ondernemen dat “tegen de keuze van het volk ingaat”. Het FIS eist dat de verkiezingen gewoon doorgaan en “roept het leger, de politie en de gendarmerie op om hun verantwoordelijkeden te nemen bij de handhaving van de volkskeus”.

De Algerijnen werden gewaarschuwd tegen “de avonturiers die het volk in een spiraal van conflicten willen storten, die slechts de vijanden van de islam en van Algerije dienen”. Zij moeten zich “gereed maken om aan alle uitdagingen het hoofd te bieden en elk komplot te verijdelen dat erop gericht is hun het recht te ontnemen om hun eigen vorm van samenleving te kiezen”.

In Algerije zijn thans - na de verdwijning van de president en de verkiezingsnederlaag van de vroegere regeringspartij FLN - nog maar twee krachten overgebleven, die elk ogenblik met elkaar in oorlog kunnen komen: het leger en het FIS. De mensen beginnen zich dat te realiseren en zij worden bang. Voor zover bekend, was het gisteren nog overal kalm. Maar het lijkt angstig veel op de stilte voor de storm.

Foto: Een militair in een pantservoertuig praat met een vrouw voor het ministerie van buitenlandse zaken in Algiers. Pantservoertuigen en tanks werden zaterdag geposteerd bij officiële gebouwen na het aftreden van president Chadli Benjedid. (Foto AFP)