Reis doet politieke positie Bush geen goed

ANDREWS AIRFORCE BASE, 11 JAN. President Bush maakte gisteren bij zijn terugkeer op Andrews Airforce Base, vlakbij Washington, een harde landing. Aanvallen op zijn verrichtingen in het buitenland, speculaties over zijn gezondheid, een zakkende populariteit en verdere stijging van de werkloosheid wachtten hem thuis.

Toen hij na een terugreis van 12 uur van de vliegtuigtrap van de enorme regerings-Boeing Air Force One stapte, pepte hij zichzelf op om de resultaten van zijn tiendaagse reis door Oost-Azië tot een overwinning te verklaren, een “keerpunt”. Maar desgevraagd gaf hij toe: “Ik denk dat we meer zouden hebben kunnen bereiken”. Ook memoreerde hij zijn plotselinge ziekte. “Als je in elkaar zakt met griep, doet je dat ook geen goed”, zei hij.

Kortom, de reis heeft zijn politieke positie geen goed gedaan. Te oordelen naar een woordvoerder van het Japanse ministerie van buitenlandse zaken ligt zijn hart ook niet bij economische vraagstukken. Hij zou in Tokio aan de Japanse premier Miyazawa hebben gevraagd of die hem wilde helpen in economische vraagstukken, zodat hij zich weer kon wijden aan het scheppen van een Nieuwe Wereldorde. De besprekingen gingen ook hoofdzakelijk over wereldpolitiek. De carburateurs, Chevrolets en pc's liet hij aan de aanwezige specialisten en zakenlieden over.

Toch zijn de verwachtingen die hij heeft geschapen over “banen, banen en banen” die de besprekingen zouden brengen hem noodlottig geworden. Hoog te paard reed hij naar binnen en uiteindelijk zakte hij bij het diner in elkaar.

Democratische Congresleden hebben hem al hard aangevallen over de resultaten. “Ik zie niets nieuws”, zei de Democratische fractieleider in het Huis van Afgevaardigden, Richard Gephardt. Gephardt heeft een wetsvoorstel ingediend om in vijf jaarlijkse stappen een einde te maken aan het handelstekort met Japan. Door handelsbelemmeringen uiteraard. De topmensen van de autofabrieken klagen nu luid over de resultaten. “We nemen vergeldingsacties tegen iedereen die niet in vrijhandel gelooft. Japan beoefent roofhandel”, dreigde een eveneens uit Tokio teruggekeerde, emotionele Lee Iacocca van Chrysler gisteren tijdens een lezing voor de Economic Club in Detroit.

De Democraten zijn blij dat Bush zich aan zijn eigen politieke zwakte heeft opgehangen. Dat begon al met het verlies van de Senaatsverkiezingen in Pennsylvania door zijn voormalige minister van financiën, Richard Thornburg, tegen de onbekende Harris Wofford. Als reactie schortte president Bush zijn voorgenomen reis naar Japan op. Niet alleen was het een belediging voor Tokio maar hij toonde zich ook zwak door zich de kritiek op zijn buitenlandse reizen meteen aan te trekken.

De Democratische oppositie rook bloed. De reis naar Japan werd - inclusief besprekingen in Sydney, Singapore en Seoul - opnieuw op de agenda gezet maar nu was het creëren van Amerikaanse banen door het openen van markten het hoofdthema. De buitenlandse reis was een binnenlandse trip geworden. Congresleden uit de auto-staten zijn er heel gelukkig mee, omdat ze Bush aan zijn beloften tot het scheppen van banen kunnen houden. De reis naar het Verre Oosten zal nog in menige Democratische campagnetoespraak dienst doen. Volgens een recente opiniepeiling van de New York Times zien de meeste Amerikaanse kiezers de buitenlandse reis van Bush als een “show”, niet als werving van meer Amerikaanse banen.

Ook de zorg om zijn medische toestand is teruggekomen. Verscheidene Democratische presidentskandidaten, zoals Harkin, hebben al op de gevorderde leeftijd van Bush gezinspeeld. De plaatsvervanger van Bush, vice-president Dan Quayle, geniet nog steeds niet de steun van een meerderheid van de Amerikaanse kiezers.

In het gevolg van Bush was te horen dat de president de neiging heeft om zichzelf te overschatten. Hij denkt dat discipline genoeg is om alles aan te kunnen, zoals zware programma's met veel tijdzones, veel besprekingen, openingen, banketten en sportevenementen tussendoor. Zijn gevolg kan het vaak niet bijhouden. Ook gasten die hem in zijn buitenverblijf vergezellen, klagen dat Bush nooit stil kan zitten. Dat werd hem deze keer ook te veel. Maar het geringste kwaaltje kan hem schaden in een verkiezingsjaar.

Gistermorgen werd ook bekend dat de werkloosheid is gestegen tot 7,1 procent. Na enig wikken heeft Bush besloten om toch campagne te gaan voeren in de belangrijke deelstaat New Hampshire, waar half februari de eerste open voorverkiezingen worden gehouden. Omdat New Hampshire een werkloosheidspercentage van 10 procent heeft, staat hij er minder goed voor dan van een zittende president kan worden verwacht. Zijn conservatieve Republikeinse uitdager, Pat Buchanan, heeft al bijna 30 procent van de stemmen volgens opiniepeilingen. Een ternauwernood behaalde overwinning in New Hampshire kan Bush schaden in het verdere verkiezingsseizoen. Presidenten die slechts één zittingstermijn hebben volgemaakt, zoals Jimmy Carter en Lyndon Johnson, kunnen daar van meepraten. Terwijl de Democratische kandidaten nog nauwelijks bekend zijn, wil de helft van de kiezers Bush al door een Democraat vervangen, zo stelt een vandaag openbaar gemaakte opiniepeiling van de New York Times.

De Japanners halen opgelucht adem, nu president Bush is vertrokken. Geen ondiplomatieke situaties met harde Amerikaanse eisen en vage Japanse beloften. Niet alleen president Bush maar ook zijn Japanse collega Kiichi Miyazawa verkeert in politieke moeilijkheden. Ze moesten samen als overwinnaars uit de besprekingen komen. Miyazawa mocht niet als te toegeeflijk worden gezien.

Miyazawa is er niet in geslaagd om belangrijke initiatieven door het parlement te krijgen. Plannen voor een Japans troepencontingent bij de Verenigde Naties vonden geen genade. Een eventueel permanent Japans lidmaatschap van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties werd dan ook omzeild. Japan wil dat aanvragen maar Amerika wil zo'n verzoek voorlopig nog niet inwilligen. Bij een Japanse aanvraag zouden ook andere landen, zoals Brazilië, Nigeria of India een zetel kunnen eisen, waardoor de Veiligheidsraad onhandelbaar zou worden.

Hoewel er op het eerste gezicht weinig nieuws uitkwam, besteedden Bush en Miyazawa hun tijd meer aan buitenlandse politiek dan aan onderlinge handel. Beide leiders maakten een tour d'horizon langs hulp aan de voormalige Sovjet-Unie en het Midden-Oosten. Miyazawa had een boodschap voor Bush van de Chinese leiders. Wegens handelsfricties en geringe vooruitgang in mensenrechten dreigt Amerika binnenkort de handel met China te beperken.

Japan hecht nog steeds sterk aan de relatie met Amerika, Japans enige echte militaire bondgenoot. De bewoners van deze langgerekte eilandengroep voor de Oostkust van Azië maken zich nog zorgen over een eventuele dreiging vanuit nabuurlanden Rusland en China. Drie kwart van de in Japan gelegerde Amerikaanse troepen en vlooteenheden worden door de regering in Tokio betaald en onderhouden. Sommige Aziatische landen met herinneringen aan een Japanse bezetting hopen juist dat de Amerikaanse vriendschap Japan in toom houdt.

De Japanners konden het stootje van de felle Amerikaanse kritiek op hun gesloten markt wel verdragen. Volgens opiniepeilingen denken Japanners positiever over Amerikanen dan omgekeerd. Bush heeft nog wel hun vertrouwen. De Japanners zijn ook niet zo verstoord als de Westeuropeanen, toen die vorig jaar door Amerika werden aangevallen op hun landbouwsubsidies. Ook het ministerie voor internationale handel en industrie (Miti) streeft met gemengd succes naar meer open markten. Hoofdartikelen in verscheidene grote, Japanse kranten steunden de Amerikaanse eisen, al had het volgens diezelfde kranten beleefder gekund. De behandelde Amerikaanse voorstellen komen ook vaak neer op gereguleerde handel, niet op vrijhandel.