Groningse politici niet vrijuit in zaak-Kredietbank

GRONINGEN, 11 JAN. Het Groninger VVD-raadslid P.T. Siertsema-Smid had een vooruitziende blik.

In 1985 diende ze een motie in voor vaststelling van een kredietplafond bij de Gemeentelijke Kredietbank (GKB). Hypothecaire leningen moesten tot maximaal 10 miljoen per jaar worden beperkt. Wethouder van financiën R. Zunderdorp (PvdA) voelde er niet veel voor. Dit zou betekenen, zei hij, “dat ook de sociale activiteiten van de bank aan een maximum worden gebonden. Dat is niet onze opzet.” Die opzet was om uit winst op commerciële hypotheekkredieten de sociale activiteiten, zoals schuldsanering en kredietverlening aan minima, te financieren.

Vanaf 1988 stegen de commerciële hypotheken van de GKB echter exorbitant. Werd er in 1985 nog voor 77.000 gulden aan hypotheken (zakelijke en particuliere) verstrekt, in 1987 was dat al 2 miljoen en twee jaar later was dat opgelopen tot 13,3 miljoen. In 1991 verschafte de GKB ongeveer 100 miljoen aan zakelijke en privékredieten, acht maal hoger dan toegestaan.

Directeur B. Ketelaar bleek niet alleen genoeg krediet te hebben om zakelijke hypotheken af te sluiten buiten de Groninger provinciegrenzen, maar ook bij zijn meerderen in B en W groot vertrouwen te genieten.

Begin december schrok B en W van Groningen wakker na een alarm van de gemeentelijke kassier: Ketelaar had een hypotheek van 16,8 miljoen toegezegd aan handelsmaatschappij Brio BV in het Drentse Zeegse voor de aankoop van een zuivelfabriek in het Duitse Wilhelmshafen. Directeur B. Hueting van Brio aarzelde niet om oud-staatssecretaris van economische zaken A.J. Evenhuis uit Meppel te vragen als bemiddelaar bij de GKB. De VVD'er Evenhuis bleek niet te beroerd een provinciegenoot te helpen en bovendien kende hij zijn partijgenoot Ketelaar, die Drents Statenlid en raadslid in Borger was geweest. Evenhuis stuurde een brief naar burgemeester Ouwerkerk van Groningen met de mededeling dat hij geen commissie had ontvangen. Naar aanleiding van deze forse transactie, die het college wegens de verregaande toezeggingen niet meer kon terugdraaien, werd ontdekt dat de commerciële kredieten in de loop der jaren fors waren gestegen, ondanks een vastgesteld kredietplafond van 5 miljoen in 1987. Ketelaar werd geschorst.

Een intern onderzoek onder leiding van gemeentesecretaris J. Bosma moet uitwijzen hoe de GKB op de commerciële markt functioneerde en welke criteria werden gehanteerd bij commerciele kredietverlening. Ook de rol van tussenpersonen, onder wie Evenhuis, wordt onderzocht. Het college stelde een nieuw kredietplafond vast van 15 miljoen per jaar met een maximum van 600.000 gulden per transactie.

Ketelaar, zo blijkt, leende vaak aan BV's waaraan de naam van J.C. Lammers uit Epe verbonden is. Lammers bezit een aantal BV's en is aandeelhouder van een BV die vakantiebungalowparken laat bouwen bij Harderwijk. De GKB leende deze BV Het Verscholen Dorp 9,8 miljoen voor twee bungalowpraken, enkele miljoenen voor een evenementenhal America in Apeldoorn en een bungalowpark in Oldebroek.

De bouw van bungalowpark Het Tonselse Dorp werd eind november stilgelegd. Hoofdaannemer Mebouw Groep BV uit Nunspeet en dertien onderaannemers hadden vier weken lang gewerkt zonder een cent te zien. Volgens raadsman mr. A.D. Kok van Mebouw had Ketelaar hem een aanvullend krediet van 2,5 miljoen toegezegd. Eerder deze week kondigde hij een kort geding aan om het geld te krijgen. Hij trok dit in nadat de gemeente overleg met hem voerde, waarvan de uitkomst nog onbekend is. B en W weigerde eerder het geld over te maken wegens twijfels over de exploitatiemogelijkheden. Stadsadvocaat mr. J.G. Visser liet beslag leggen op Het Tonselse Dorp. Volgens Kok heeft Lammers het geld voor het Tonselse Dorp echter gebruikt om schulden van het andere park, Het Verscholen Dorp, af te lossen.

Ketelaar gaf ook een hypotheek van 3,5 miljoen aan de zwager van A.J. Evenhuis, G.J. Meppelink uit het Drentse Dalerveen. Ook leende Meppelink enkele GKB-miljoenen voor een BV, waarmee hij landbouwprojecten in de voormalige DDR financiert. Evenhuis' geloofwaardigheid heeft sinds 1989, toen hij aftrad als staatssecretaris van economische zaken omdat hij de Kamer foutief voorlichtte over een privélening, een fikse deuk opgelopen. In dat jaar leende hij van de drukkerij Giethoorn Beheer BV in Meppel 225.000 gulden, nadat er beslag was gelegd op zijn bungalow. Burgemeester Ouwerkerk, die een interne en externe onderzoekscommissie instelde, eist dat de onderste steen in deze affaire bovenkomt.

Een externe onderzoekscommissie onder leiding van oud-PvdA-Kamerlid dr. H.M. Franssen moet aan de raad rapporteren wie verantwoordelijk is voor de fouten bij de GKB. Duidelijk moet worden hoe het mogelijk was dat Ketelaar een blanco cheque had voor zijn transacties. Ook het college, de gemeentelijke accountantsdienst en de raadsleden gaan niet vrijuit. Jarenlang hebben de accountants foutieve jaarrekeningen goedgekeurd. Noch het college, noch de raad trok aan de bel toen verzuimd werd jaarlijks een nieuw kredietplafond vast te stellen.

Dat wethouder van sociale zaken P. Huisman (PvdA) pas anderhalf jaar geleden aantrad doet politiek weinig ter zake. VVD-fractievoorzitter J. Evenhuis, broer van de oud-staatsecretaris, sluit niet uit dat de achterban een “harde opstelling” eist. De VVD die zeven jaar geleden pleitte voor een kredietplafond kan achteraf alsnog haar gram halen.