De Russische combine is niet meer

Behalve de naaste familieleden van de overige deelnemers zullen niet veel mensen getreurd hebben om de overwinning van Anand in Reggio Emilia.

Niemand heb ik horen zeggen: ach, wat zielig voor die negen Russen dat niet één van hen het kon winnen. In Italië en elders heerste grote vreugde om het succes van Anand, omdat hij jong is en charmant, omdat hij zo snel speelt en ook omdat hij uit India komt, bakermat van het schaken, maar in de moderne tijd niet rijk gezegend met topspelers.

Negen Russen, dat is tegenwoordig ook heel wat anders dan vroeger. In de tijd dat de Sovjet-schaakbond nog met harde hand regeerde zou er in een toernooi als dit gerechtvaardigde vrees voor combine kunnen zijn, maar nu is daar geen enkele reden meer voor.

In hoeverre kunnen al die schakers die we voor het gemak nog maar Russen noemen, als landgenoten van elkaar beschouwd worden? Gelfand komt uit Minsk, Wit-Rusland. Ivantsjoek en Beljavski uit de Oekraïne. Goerevitsj vertegenwoordigt België. (Hij was de enige die van Anand won, zijn vriend en werkgever tijdens de kandidatenmatch tegen Karpov. Ook daar geen vriendendiensten.) Poloegajevski heet nog steeds voor Rusland uit te komen, maar hij woont al jaren in Parijs en heeft waarschijnlijk geen verhuisplannen. Voor Salov geldt ongeveer hetzelfde. Al lang geleden heeft hij laten weten dat hij zich in het Westen wil vestigen. Hij is veel in Lyon te vinden de laatste tijd. Chalifman, ook een Rus volgens de uitslagenlijstjes, woont in Duitsland.

Het valt niet mee om iedere schaker het juiste land toe te delen. Kasparov zou voor Azerbajdzjan uitgekomen zijn, las ik ergens. Het kan niet ontkend worden dat hij zijn jeugd in Bakoe heeft doorgebracht, maar Azerbajdzjan is het land dat hij tijdens een anti-Armeense pogrom hals over kop moest ontvluchten. We zullen nog zien waar hij zich de komende jaren op zal houden. Zijn ambities liggen in de Russische politiek.

Karpov speelt in ieder geval nog voor Rusland. Tegen Timman heeft hij eens gezegd dat op den duur van de Sovjet-topspelers alleen hijzelf, Ivantsjoek en Gelfand achter zouden blijven, de rest zou emigreren. Het is nog niet zo ver, maar het lijkt er al aardig op.

Met de volgende partij uit de laatste ronde won Anand het toernooi dat het sterkste aller tijden genoemd wordt. Ik geef hem vooral vanwege de historische betekenis. Beljavski was slecht in vorm. Reggio Emilia zal niet zijn favoriete stad worden. Twee jaar geleden haalde hij er de miserabele score van 2 uit 10 en nu was het nog erger: 1,5 uit 9.

Wit Beljavski-zwart Anand

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 c7-c6 3. Pb1-c3 Pg8-f6 4. e2-e3 e7-e6 5. Pg1-f3 Pb8-d7 6. Lf1-d3 d5xc4 7. Ld3xc4 b7-b5 8. Lc4-d3 Lc8-b7 9. 0-0 Deze rustige zet zie je tegenwoordig niet vaak meer. Het scherpe 9. e4 b4 10. Pa4 is veel gebruikelijker. 9...b5-b4 10. Pc3-e4 Lf8-e7 11. Pe4xf6+ Pd7xf6 12. e3-e4 0-0 13. e4-e5 Pf6-d7 14. Ld3-e4 Ta8-b8 Voor zover ik het na kon gaan een nieuwe zet. Bekend is 14...Db6 15. Lg5, Poloegajevski-Mednis, Riga 1979 en 14...f5 15. exf6, Tal-Svesnikov, Sotsji 1984, in beide gevallen met iets beter spel voor wit. 15. Dd1-c2 h7-h6 16. Lc1-e3 c6-c5 17. Le4xb7 Tb8xb7 18. d4xc5 Pd7xc5 19. Tf1-d1 Dd8-b8 20. Dc2-c4 Pc5-d7 21. Dc4-e4 Tf8-c8 22. Td1-d2 Tb7-c7 23. Ta1-d1 Tc7-c4 24. Td2-d4 Pd7-b6 Als wit in deze variant geen koningsaanval krijgt komt zwart vaak positioneel in het voordeel: een sterk paard op d5 en de open c-lijn. Hier is het mis gegaan voor wit. Hij probeert nu remise te forceren, maar maakt het daarmee alleen maar erger. 25. De4-g4 Kg8-f8 26. Dg4-e4 Kf8-g8 27. De4-g4 Tc4xd4 28. Td1xd4 Kg8-f8

Zie diagram 1

29. Dg4-h5 29. De4 leidt niet tot zetherhaling wegens 29...Lc5. Toch was dat beter dan de machteloze aanvalspoging waar wit voor kiest. 29...Db8-c7 30. h2-h4 Le7-c5 31. Td4-d2 Lc5xe3 32. f2xe3 Pb6-d5 De witte pionnenstelling is geruïneerd en een kaalplukteam van zwarte officieren staat klaar. 33. Kg1-f2 Dc7-c5 34. Pf3-d4 Pd5-f6 35. Dh5-f3 Dc5xe5 36. Td2-d1 Kf8-g8 37. Df3-f4 De5-d5 38. Td1-a1 e6-e5 39. Df4-f5 Tc8-c4 40. b2-b3 Verliest een stuk, maar alles was hopeloos. 40...e5xd4 Wit gaf op.

Wit Chalifman-zwart Karpov

Deze partij roept herinneringen op aan de fameuze vierde partij van de laatste match om het wereldkampioenschap. Ook daar had Karpov vier verbonden vrijpionnen op de damevleugel en ook daar liet hij zich op het laatste moment bedriegen. Toen kwam hij er nog met remise af.

1. e2-e4 e7-e5 2.Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 a7-a6 4. Lb5-a4 Pg8-f6 5. 0-0 b7-b5 6. La4-b3 Lf8-e7 7. Tf1-e1 d7-d6 8. c2-c3 0-0 9. h2-h3 Lc8-b7 10. d2-d4 Tf8-e8 11. Pf3-g5 Te8-f8 12. Pg5-f3 De bekende schijnbewegingen om te zien of zwart tevreden is met remise door zetherhaling. 12...Tf8-e8 Dat is hij, maar een man van eer kan daar met wit niet op ingaan. 13. Pb1-d2 Le7-f8 14. a2-a4 h7-h6 15. Lb3-c2 e5xd4 16. c3xd4 Pc6-b4 17. Lc2-b1 c7-c5 18. d4-d5 Pf6-d7 19. Ta1-a3 f7-f5 De stelling die Karpov al zo vaak heeft gehad. Nog steeds heeft deze variant zijn geheimen niet prijsgegeven en iedere keer leidt hij weer tot een hyperscherpe strijd. 20. Pf3-h2 Een nieuwe zet? Een recent voorbeeld is Oll-Hjartarson, Philadelphia 1991: 20. Tae3 (eigenlijk 18. Tae3, want hier was geen zetherhaling ingevoegd) Pf6 21. Ph2 Dd7 22. Tf3. Chalifman krijgt straks deze zelfde stelling met een tempo meer. 20...Pd7-f6 21. Ta3-f3 Te8-e5 22. Tf3xf5 Te5xf5 23. e4xf5 Lb7xd5 24. Pd2-e4 Ld5xe4 25. Lb1xe4 d6-d5 26. Le4-f3 c5-c4 27. Te1-e6 Pb4-d3 28. Lc1-e3 d5-d4

Zie diagram 2

29. Le3xh6 Pd3xb2 30. Dd1-c2 Pb2xa4 31. Lh6-g5 d4-d3 Zoals vaak in deze variant lijkt het alsof zwart een handvol pionnen voor staat. In werkelijkheid is het er maar één. Toch lijkt zwart goed te staan. 32. Dc2-d2 Pa4-c5 33. Lg5xf6 g7xf6 34. Te6-c6 Ta8-c8 35. Tc6xc8 Dd8xc8 36. Lf3-d5+ Kg8-h7 37. Dd2-f4 d3-d2 Was het werkelijk nodig om zijn belangrijkste pion weg te geven? 37...Lh6 met de bedoeling 38. Dg4 De8 kwam in aanmerking. Het ligt voor de hand dat Karpov na de geweldige verwikkelingen in ernstige tijdnood was. Hij kiest de veiligste weg. 38. Df4-g4 d2-d1D+ 39. Dg4xd1 Dc8xf5 40. Pg2-g4 Lf8-h6? Nu is deze zet een verschrikkelijke blunder. Zijn vlag moet op vallen hebben gestaan. Zwart moest oppasen voor 40...Pd3? 41. Le4! Remise was te bereiken met 40...Dd3 41. Pxf6+ Kg6 en wit moet de dames ruilen. Met 40...Lg7 kon hij met een pion meer doorspelen, maar dat zou niet zonder risico zijn, want na 41. Pe3 krijgt wit aanval over de witte velden.

41. Dd1-e1 Opeens is het gebeurd met zwart. Was hij in de haast 41...Dxd5 42. Pxf6+ vergeten? De dreiging 42. De7+ is nu vernietigend en 41...Lg7 42. De7 helpt zwart ook niet. 41...Lh6-f8 Zo is zwart twee tempi kwijtgeraakt. 42. De1-e8 Df5-b1+ 43. Kg1-h2 Lf8-d6+ 44. g2-g3 Db1-g6 45. De8-d8 Zwart gaf op, hij verliest een stuk.