Servische president Milosevic heeft eieren voor zijn geld gekozen

Slobodan Milosevic is om. De Servische president heeft op de valreep - luttele dagen voordat een aantal EG-landen besluit Kroatië te erkennen - eieren voor zijn geld gekozen en zich neergelegd bij het onvermijdelijke: hij heeft het VN-plan geaccepteerd, en daarmee het bestaan van een onafhankelijk Kroatië binnen de oude, zo heftig omstreden grenzen. Hij heeft zelfs meer gedaan: hij is publiekelijk slaags geraakt met de leiders van de Servische minderheden in Kroatië en Bosnië die het niet met hem eens zijn en is daarmee ruimschoots over zijn eigen Servische schaduw gesprongen.

Het was voor Milosevic buigen of barsten. Hij heeft gebogen. Hij kon ook eigenlijk niet veel anders: op het slagveld was de oorlog om de door een Servische minderheid bewoonde gebieden in Kroatië niet te winnen, ook al schijnen sommige voorstanders van de harde lijn in de federale legerleiding daar anders over te denken. Milosevic kon na de erkenning van die realiteit twee dingen doen. Hij kon de naderende erkenning van Kroatië door de EG (en in het kielzog van de EG ook voor Servië belangrijke buurlanden als Oostenrijk en Hongarije), gewoon negeren en tegen beter weten in doorvechten. Die benadering zou hem en zijn Servië internationaal volledig hebben geïsoleerd, want die buitenwereld zou er nooit mee instemmen dat de Serviërs er met hun Kroatische buit - de veroverde gebieden - vandoor zouden gaan. Een dergelijk isolement was Milosevic voor zijn loyaliteit aan de Serviërs in Kroatië een te hoge prijs. En dus koos hij voor het alternatief: hij gaf op en accepteerde de realiteit van een onafhankelijk Kroatië, met binnen zijn oude grenzen een grote Servische minderheid. Milosevic koos dit alternatief ongetwijfeld in de wetenschap dat Servië met de wereld verder moet en zich een volledig isolement economisch noch politiek kan veroorloven.

Of dit het eind van de oorlog in Kroatië betekent is nog lang niet duidelijk, want de Servische minderheid in die nieuwe republiek is het zeer hartgrondig met Milosevic oneens: zij voelt zich verraden door de Servische president, die eerst een oorlog heeft ontketend en het hoofd in de schoot legt nu hij die oorlog niet met een zege kan bekronen. De weigering van de leiders van de Serviërs in Krajina en Slavonië zich achter het VN-plan op te stellen kan het begin zijn van een ander soort oorlog: een guerrilla van de Servische minderheid tegen enerzijds de VN-troepen die in of rondom hun gebied worden gelegerd, en anderzijds de Kroaten. Voor de Serviërs in Servië heeft het afgelopen halve jaar de oorlog nog relatief ver weg gewoed; de Servische minderheid in Kroatië heeft die oorlog zeer nadrukkelijk aan den lijve gevoeld en het is niet opmerkelijk dat hun leiders veel radicaler en onverzoenlijker zijn dan Milosevic.

De internationale gemeenschap heeft de stap van Milosevic begroet. Vergeten is de tijd dat EG-ministers in koor riepen dat erkenning van Kroatië de strijd alleen maar zou intensiveren in plaats van tot een beëindiging van de oorlog te leiden.

De vraag is in hoeverre de positie van de Servische president in eigen land erdoor in gevaar komt. De oorlogsmoeheid in Servië is de afgelopen weken drastisch toegenomen en veel Serviërs zullen zich, murw van alle verwoestingen en alle lijken, opgelucht voelen. Anderzijds lopen er in Servië heel wat diehards rond, die bereid zouden zijn geweest tot het eind - hoe dat er ook zou uitzien - door te vechten voor de volksgenoten in Kroatië. De opmerkelijke politieke eensgezindheid van de afgelopen maanden kon als gevolg van Milosevics ommezwaai wel eens snel verdwijnen, om plaats te maken voor polarisatie en geruzie rondom de positie van de president. Er lijkt voorlopig geen alternatief voor Milosevic te zijn. Maar als de panelen gaan schuiven is de opkomst van zo'n rivaal niet uitgesloten - met alle gevaren vandien, want als die rivaal Vojislav Seselj heet, de leider van de extremistische Servische milities, zijn Servië en Kroatië nog heel wat verder van huis.