Rembrandt

De discussie over het Rembrandt Research Project lijkt beëindigd zonder beslist te zijn (CS 3-1-1992).

Dat is jammer, want er zijn van beide zijden argumenten aangevoerd die nader aandacht zouden verdienen. Als eenvoudig historicus durf ik geen oordeel uit te spreken, maar er is in de laatste ronde ten minste één punt waarop Van de Wetering de schijn tegen heeft. Hij, met zijn oerhollandse naam, kent zijn Nederlands niet. Wanneer in een veilingcatalogus van 1648 "prin. Rembrandt' staat, en dit inderdaad "principael' betekent, is de juiste vertaling niet "eigenhandig werk' maar "voornamelijk'. Zo staat het woord trouwens ook in hedendaagse woordenboeken, doch dit terzijde. Voor de betreffende schilderijen zou dus kunnen gelden dat ze in opzet van de meester zelf zijn, maar dat ze door leerlingen zijn ingevuld of voltooid; en dat het eindprodukt, als het voldoende bevredigend was, wellicht door Rembrandt van zijn waarmerk is voorzien. Zo zouden we komen bij de tussencategorie waarvoor Schwartz zo hartstochtelijk pleit. De meester en zijn werkplaats, nietwaar?

Naschrift Ernst van de Wetering:

Welke woordenboeken de heer Zeiler gebruikt heeft weet ik niet, maar in het, voor de historische Nederlandse woordenschat meest gezaghebbende Woordenboek der Nederlandsche Taal wordt het begrip "principael' - voor zover het in de oude teksten met betrekking tot schilderijen voorkomt - gelijkgesteld met het huidige begrip "origineel'. Een principaal is zoiets als een prototype. Een voorbeeld van een bron waarop die interpretatie stoelt is een rekwest van het St. Lucasgilde aan de gemeente Amsterdam. Daarin wordt gezegd dat de Amsterdamse burgers "die door de banck weynich kennisse van schilderyen hebben (-) dickwyls copyen voor principalen kopen'. Daarmee is de mogelijkheid dat aan "principalen' door meer dan een lid van het atelier gewerkt werd natuurlijk niet uitgesloten. Dat is door het RPP ook nooit beweerd. Met name onder de vroege Amsterdamse portrettenproduktie bevindt zich een aantal schilderijen, waaraan zeker door meerdere handen gewerkt moet zijn.