Klaus Kuron was zo plichtsgetrouw

BONN, 10 JAN. “K. is een uitgesproken talent in bijzonder moeilijke kwesties. (..) Hij toont eigen initiatief in onverwachte situaties, zijn plichtsbewustzijn en gevoel voor verantwoordelijkheid verdienen speciale waardering.”

Zo dacht de leiding van de Westduitse binnenlandse veiligheidsdienst te Keulen (het Bundesamt für Verfassungsschutz, BfV) zo'n tien jaar geleden over de nu 51-jarige Klaus Kuron, een toenmalige groepsleider binnen de afdeling IV van de BfV, de contraspionage (Abwehr). Een veelbelovende man op de goede plek dus. De waardering voor zijn werk had ook wel wat van een zelf-felicitatie van de BfV.

Deze week las de rechter in Düsseldorf dit inmiddels hoogst pijnlijke judicium voor in een juist begonnen proces wegens landverraad tegen dezelfde Kuron. Want deze ooit zo gewaardeerde kracht in het permanente gevecht tegen de Oostduitse spionage, het gevecht met de roemruchte "Hauptverwaltung Aufklärung (HVA)' van Markus Wolf in het Oostberlijnse ministerie voor staatsveiligheid (Stasi), was sinds de vroege jaren tachtig ook een van Wolfs allerbeste dubbelagenten. Acht jaar lang hield hij, onder de schuilnaam "Stern', de HVA nauwkeurig op de hoogte van de namen, plannen en verblijfplaatsen van Westduitse agenten in de DDR. Voorts van de namen van Oostduitse agenten in de Bondsrepubliek die de BfV had weten “om te draaien” en van de contacten tussen de diverse Westerse veiligheidsdiensten. Al die jaren was er in Keulen nooit enige verdenking tegen hem gerezen, ook omdat Wolfs zeer spectaculaire successen vooral werden toegeschreven aan het verraderswerk van Hansjoachim Tiedge, een BfV-topman die in 1985 vlak voor zijn ontdekking naar de DDR vluchtte.

Pas toen de Duitse eenwording 3 oktober 1990 een feit was en zijn ontmaskering nabij, zag Kuron zich genoodzaakt zichzelf aan te geven. Dat besluit nam hij op het allerlaatste ogenblik, in het hoofdkwartier van de Sovjet-luchtmacht in Oost-Duitsland in Zossen-Wünsdorf, waar hij op 5 oktober 1990 alsnog afzag van het KGB-aanbod om naar Moskou uit te wijken. In plaats daarvan keerde hij terug naar Keulen. Onderweg uit Oost-Berlijn bood hij telefonisch (en vergeefs) de toenmalige BfV-chef Gerhard Boeden nog zijn kennis en werkkracht aan als dubbelagent tegen de KGB. Met dat aanbod, meende Kuron, zou ook een streep door het verleden kunnen worden getrokken.

Pag 5:

Kandidaat-spion werd eerst niet vertrouwd

Voor de in vergelijking met de gewezen DDR-concurrentie toch al veelgeplaagde Westduitse veiligheidsdiensten is het in deze weken weer eens afzien. Vorige maand werd in München een vroegere topfunctionaris van de inlichtingendienst BND, mevrouw dr. Gabriele Gast, tot een langdurige gevangenisstraf veroordeeld omdat zij haar zeer geheime werk vele jaren als dubbelagente van Markus Wolf had bedreven. Maar waar deze Gabriele was gevallen voor de effectieve charmes van een "HVA-Romeo' van Wolf en behalve een gelukkige "verloving' en enige vakantie-gebonden tederheid nooit geld had verlangd, was het Kuron juist alléén om geld begonnen.

Want, zo legde hij deze week nog eens uit in de rechtszaal in Düsseldorf, geld was zijn enige motief geweest. Van zijn BfV-salaris (begin jaren tachtig netto 4.000 mark per maand) had hij niet goed kunnen bestaan. Zijn vrouw moest erbij werken als verkoopster om de hypotheek op de eengezinswoning te kunnen betalen. Vier kinderen, eerst schoolgaand, later studerend, hadden ook veel geld gekost. Zelf moest hij het, terwijl de staatsgeheimen hem nota bene dagelijks door de handen gingen, doen met tweedehandsauto's en pakken uit de opruiming. En dus had hij, op een dag in 1981 toen er ook nog eens een onverwacht hoge tandartsrekening binnenkwam, besloten om zijn diensten maar als dubbel-agent aan de DDR aan te bieden.

Het zorgelijke kleine-mensenverhaal dat de bebrilde, schrale, muisgrijs geklede, bijna prototypische ambtenaar Kuron deze week in Düsseldorf vertelde is van een prachtig-ontnuchterende eenvoud. Hij was zomer 1981 overdag naar de permanente DDR-vertegenwoordiging in Bonn gereden en had er een brief in de bus geduwd. Daarin bood hij de Oostduitse spionage zijn diensten aan en stelde hij een ontmoeting in Brussel voor. Wolfs HVA vertrouwde dit spontane aanbod van geen kant en volstond in Brussel met het fotograferen van Kuron.

Het zou nog twaalf maanden (en een aantal boeiende inlichtingenrapporten) duren voor Markus Wolf geloofde dat Kurons aanbod geen BfV-valstrik was. Pas in 1982 nodigde Wolf de Keulse vrijwilliger uit voor een eerste persoonlijk gesprek in Dresden. Maar toen was het ook meteen raak. De doorgaans zuinige spionagedienst van de boeren- en arbeidersstaat contracteerde de Westduitse ambtenaar Kuron voor het kapitalistische bedrag van 150.000 mark. In de acht volgende jaren zou de vergoeding stijgen tot in totaal 730.000 mark. Sinds dat gesprek in Dresden was Kurons maandsalaris meer dan verdubbeld, zijn vrouw kon als verkoopster spoedig daarna opzeggen.

Kuron kan wegens landverraad tot levenslang worden veroordeeld. In Düsseldorf wordt aangenomen dat zijn proces na zijn vlotte bekentenis niet lang zal duren. Maar er is één aspect in het proces dat ook na de veroordeling van Kuron in de komende maanden een rol kan gaan spelen. In augustus 1985 werd het Westduitse agenten-echtpaar Horst en Gertrud Garau in het Oostduitse Cottbus gearresteerd. In de loop van het proces-Kuron is gebleken dat deze arrestatie het gevolg was van zijn inlichtingen aan Wolfs HVA, en niet - zoals totnutoe aangenomen - van een tip van de overgelopen BfV-man Tiedge. Na zijn aanhouding is Garau in de beruchte Stasi-gevangenis in Bautzen overleden, naar het heette na zelfmoord, maar naar het nu lijkt als gevolg van martelingen tijdens Stasi-verhoren.

Mevrouw Gertrud Garau verschijnt later deze maand als getuige voor de rechter in Düsseldorf. Mocht dan, mede via haar getuigenis, juridisch genoegzaam blijken dat er een verband bestaat tussen Kurons tip van 1985 aan Markus Wolf en het overlijden van de Westduitse agent/leraar Garau in Bautzen, dan is "Mischa' Wolf als vroegere DDR-spionagechef eveneens in een moeilijk parket beland. Tot nu toe immers heeft Wolf, die tegen borgtocht voorlopig op vrije voet mocht blijven, steeds gezegd dat zijn HVA destijds spionagewerk deed voor de soevereine, volkenrechtelijk erkende DDR en niets te maken had met de criminele praktijken van de Stasi. Ergo: dat hem juridisch eigenlijk niets te verwijten valt.

Als dadelijk zou blijken dat Wolfs HVA wel degelijk ook iets te maken had met, of weet had van wat agent Garau in Bautzen overkwam, dan is Wolfs juridische positie op slag ook anders geworden. Naast de vraag wat er met Kuron gebeurt, bestaat er zodoende in de rechtszaal in Düsseldorf een interessant eigentijds Duits belangenconflict. De Westduitse veiligheidsdiensten lijden posterieur, maar het openbaar ministerie hoopt via de zaak-Kuron een opstap te krijgen naar een strafwaardige aanklacht tegen Markus "Mischa' Wolf.