Hoogoventoernooi gaat over op wrede knock out-systeem

WIJK AAN ZEE, 10 JAN. Ooit was het Hoogoventoernooi verreweg het sterkste toernooi dat in Nederland werd gehouden en een van de sterkste ter wereld. Nu niet meer. Maar als schaakfestival, met vele honderden deelnemers in tienkampen en vierkampen, is het nog steeds het hoogtepunt van het jaar voor de Nederlandse schaakwereld.

De hoofdgroep is deze keer zeker niet minder sterk dan vroeger. Gelfand, Hübner, Kortsjnoi, Nikolic en Sax doen mee, vijf spelers die waren betrokken bij de kandidatenmatches in de wereldkampioenschapscyclus die nu nog gaande is. Sterk genoeg, zou je denken, maar sinds het mode is om overal supertoernooien te organiseren, wordt een wedstrijd zonder Kasparov, Karpov of Ivantsjoek al bijna als tweederangs beschouwd.

Het 54ste toernooi in Wijk aan Zee dat vandaag begint, is niet wat tegenwoordig een supertoernooi wordt genoemd. De wereldtop is ruim vertegenwoordigd, maar er doen ook aanstormende krachten mee, zoals Loek van Wely en Joris Brenninkmeijer, die nog te jong zijn voor een grote staat van dienst. Zulke wedstrijden met een gemengde bezetting, waarin gevestigde reputaties strijden met opkomende jongelingen, waren er vroeger veel meer dan nu. In de schaakwereld worden ze bitter gemist.

De hoogste twintig van de wereldranglijst spelen, als een reizend circus, bijna alleen nog tegen elkaar. Voor de anderen is het leven moeilijk geworden. Gyula Sax, een jaar geleden nog wereldkampioenskandidaat, vertelde gisteren bij de opening van dit Hoogoventoernooi dat hij het afgelopen jaar, behalve voor het kampioenschap van Hongarije, niet één uitnodiging had gekregen. Hij zou zich natuurlijk voor open toernooien kunnen inschrijven, maar dat had hij niet gedaan, want hij was het vroeger beter gewend.

Het is jammer dat het toernooi in Wijk aan Zee, typisch voorbeeld van een soort wedstrijd die voor kranten en televisie misschien niet sensationeel is, maar waar de schaakwereld om smeekt, met ingang van volgend jaar ook zal bezwijken voor de druk van de publiciteitsmachine die steeds iets nieuws en ongewoons wil. In 1993, zo werd gisteren bij de opening aangekondigd, zal er geen traditioneel toernooi komen, maar een wedstrijd die wordt gespeeld volgens het wrede en spannende knock out-systeem. Er zal vast veel over worden geschreven, omdat het een nieuwtje zal zijn. Zo zullen de schakers ook nog wel eens aan hun voeten worden opgehangen en geblinddoekt op de tast hun zetten moeten vinden, en dat zal zeker veel publiciteit opleveren, maar liefhebbers van de schaaktraditie zullen het gevoel hebben dat er iets moois verloren is gegaan.

Het laatste toernooi volgens de oude formule dus dit jaar. Nederland is vertegenwoordigd door Jeroen Piket, Van der Wiel, Van Wely en Brenninkmeijer. Vooral op Piket en Van Wely zal scherp worden gelet. Piket is op de wereldranglijst gestegen naar de 23ste plaats. Hij heeft een rating van 2615, nog maar vijf punten minder dan Timman. Hij heeft net het toernooi in Groningen gewonnen. Ook in Wijk aan Zee zal hij meedoen met de ambitie om te winnen. Nog veel spectaculairder was de opmars van Loek van Wely op de wereldranglijst. Een half jaar geleden had hij 2475 ratingpunten. Aardig, maar niets bijzonders. Het afgelopen half jaar won hij in Italië, Hongarije en Duitsland vier internationale toernooien. Vooral de met de Rus Eingorn gedeelde eerste plaats in het zeer sterk bezette open toernooi van Berlijn was een prachtig succes. Nu heeft hij een rating van 2560.

Op de wereldranglijst staat hij gelijk met beroemdheden als Gulko, Hort en Dzindzichashvili. Van Wely is 19 jaar. In de wereld zijn er maar drie spelers die jonger zijn dan hij en op de ranglijst boven hem staan. Dit toernooi is zijn vuurproef. Nog nooit in zijn leven is hij tegen schakers van het kaliber van de kandidatenmatchspelers uitgekomen, alleen een keer in een een jeugdtoernooi tegen Gelfand, maar die was toen nog niet zo sterk als nu. Hij beseft dat het zwaar zal zijn. Een keer eerder heeft hij in zijn loopbaan een grote snelle sprong voorwaarts gemaakt en die werd gevolgd door een tijdelijke terugval. Dat zou ook nu kunnen gebeuren, maar hij heeft het vertrouwen dat hij op den duur nog veel verder zal komen dan hij nu is.

Van Wely zit nog op school, later dit jaar wil hij wiskunde gaan studeren. Helemaal zeker dat hij een loopbaan als beroepsschaker ambieert is hij nog niet, maar het zal er wel van komen, want voor een talent als hij is de zuigkracht van de schaakwereld onweerstaanbaar.